Oyun Grubu Nedir? Kreşten ve Anaokulundan Farkı Ne?

Oyun grubu, küçük çocukların düzenli aralıklarla bir araya gelerek yaşıtlarıyla oyun temelli zaman geçirdiği; çoğunlukla yarım gün ya da haftada birkaç saat süren bir katılım biçimidir. Tam gün bakım veren bir kreş ya da MEB'e bağlı bir okul öncesi eğitim kurumu değildir. Türkiye'deki mevzuatta kendi başına bir kurum türü olarak tanımlanmadığı için aynı ad altında oldukça farklı programlar sunulabilir.

Bu yüzden programın adından çok içeriğine, grup büyüklüğüne ve çocuklara eşlik eden ekibin niteliğine bakmak gerekir.

Türkiye'de kurum türleri

Türkiye'de 0-6 yaş çocuklarına hizmet veren kurumlar iki ayrı bakanlığa bağlı; kafa karışıklığının çoğu buradan çıkıyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın özel kreş ve gündüz bakımevlerine ilişkin yönetmeliğinde tanımlar birebir böyle: kreş 0-24 aylık, gündüz bakımevi 25-66 aylık çocuklara hizmet veren kuruluş olarak geçiyor. Günlük dilde "kreş" dediğimiz yerin mevzuattaki karşılığı ise çoğu zaman gündüz bakımevi.

Avrupa Komisyonu'nun Eurydice ülke dosyasına göre 0-36 aylık çocukların bakım ve eğitiminden Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 36-68 aylık çocukların eğitiminden ise Milli Eğitim Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı sorumlu. MEB'e bağlı kurum türleri üç tane: anaokulu, ana sınıfı ve uygulama sınıfı.

Oyun grubu bu şemanın neresine düşüyor?

Yukarıdaki listede "oyun grubu" diye bir satır yok, çünkü oyun grubu mevzuatta ayrı bir kurum türü sayılmıyor; kurumların sunduğu bir katılım biçimi. Farkı en yalın haliyle şöyle çizebiliriz:

• Kreş ve gündüz bakımevi, çoğunlukla tam gün süren bir bakım ve eğitim düzeni sunar; uyku, beslenme ve öz bakım günün parçasıdır.
• Anaokulu, MEB programıyla yürüyen, okul öncesi eğitim kademesine ait bir kurumdur.
• Oyun grubu ise süreyi kısaltır ve günün merkezine oyunu koyar. Amaç, çocuğa düzenli bir akran ortamı ve zengin bir oyun alanı sunmaktır.

Bu nedenle oyun grubu birçok aile için tam gün bakıma alternatiften çok, ondan önceki bir basamaktır. Anne ya da babanın odada bulunduğu model anneli oyun grubu yazısında ele alınıyor.

Adın mevzuatta ayrı bir karşılığı olmadığı için, kaydolmadan önce hizmeti hangi kurumun, hangi izinle ve hangi yaş grubuna verdiğini sormak sizin hakkınız.

Kime uygun? Yaşa göre bakalım

Tablo kesin bir takvim vermiyor, genel eğilimi gösteriyor. Bir çocuğun ilk haftada odaya dalması, bir başkasının üç hafta kenardan izlemesi aynı normalin içinde.

İki yaşında kuruma başlamanın lehine de aleyhine de bulgular var; bu tartışmayı 2 yaşında okul erken mi yazısında ele alıyoruz.

Oyun neden "sadece oyun" değil?

Veliler sık sık "Bu yaşta ne öğrenecek ki, sadece oynuyorlar" cümlesini duyar. Alan kuruluşları bunun tersini söylüyor.

Amerikan Ulusal Küçük Çocuk Eğitimi Derneği (NAEYC), erken çocukluk uygulamalarına ilişkin ilkelerinde oyunu küçük çocukların gelişimini ve öğrenmesini kolaylaştıran merkezi öğretim uygulaması olarak tanımlıyor. Buradaki "merkezi" kelimesi önemli: NAEYC oyunu etkinliklerin arasındaki bir mola olarak görmüyor; küçük çocuğun öğrenmesinin asıl yolu sayıyor. Aynı belge oyun biçimlerini sayarken kendi kendine yönlendirilen oyun, rehberli oyun, tek başına oyun, paralel oyun, sosyal oyun, işbirlikçi oyun, izleyici oyun gibi türleri tek tek listeliyor. "Yan yana oynamak" da bu resmi listede kendine ait bir satırı olan bir oyun biçimi.

NAEYC'nin bir başka ilkesi de şu: çocuklar doğumdan itibaren aktif öğrenenlerdir; ilişkileri ve deneyimleri üzerinden bilgiyi alıp düzenleyerek anlam kurarlar.

Amerikan Pediatri Akademisi'nin oyunun gücü üzerine klinik raporu da aynı şeyi söylüyor. Rapor oyunun önemsiz bir uğraş olmadığını, beyin yapısını ve işlevini geliştirdiğini, yürütücü işlevi, yani bilişsel esnekliği, ketleyici kontrolü (dürtüyü frenleyebilmeyi) ve çalışma belleğini desteklediğini belirtiyor. Bu beceriler, ne öğrenildiğinden çok nasıl öğrenildiğiyle ilgili. Rapora göre oyun sırasında paylaşılan karşılıklı neşe ve uyum, bedenin stres yanıtını aşağı çeker; oyun, toksik strese (uzun süren yoğun stres) karşı tampon işlevi görebilir.

Paralel oyun: temel kavram

ZERO TO THREE'nin paralel oyun rehberine göre paralel oyun genellikle 15 ay civarında ortaya çıkar, ancak kesin bir başlangıç ya da bitiş tarihi yoktur. Çocuklar yan yana, benzer ya da farklı malzemelerle oynar; ama her biri kendi fikrini izler.

Rehberin verdiği örnekler:

• İki çocuk yan yana oturur ve farklı oyuncaklarla ayrı ayrı kuleler yapar.
• İki çocuk arabalarını farklı yollarda sürer, arada bir başını kaldırıp birbirini izler.

Rehber paralel oyunun katkıları arasında gözlem ve taklit yoluyla öğrenmeyi, erken sosyal becerileri, iletişim ve dil gelişimini, sosyal-duygusal gelişimi, düşünme ve motor becerileri sayıyor.

On sekizinci ay çevresindeki gelişimsel sıçramanın ayrıntıları 18 aylık bebek gelişimi yazısında yer alıyor.

Yan yana oynamak, "birlikte oynamamak" değildir

Oyun grubu odasında sık sık yanlış okunan bir sahne bu. İki çocuk sırtı sırta oturmuş, birbirine bakmadan oynuyordur; ebeveyn "demek ki hazır değil" ya da "sosyal değil" diye düşünür.

Oysa gördüğü şey, o yaş için beklenen oyun biçimidir. Paralel oyunda çocuk yaşıtını izler, malzeme seçimini kopyalar, sesine tepki verir; ama kendi fikrini sürdürür.

Ortak oyun, paralel oyunun üzerine kurulur; yan yana geçen haftalar, sonraki aylarda birlikte oynamanın zeminini hazırlar.

Akran oyunu ne öğretiyor?

İki yaştan itibaren çocuklar etkileşimlerini bakım verenlerin ötesine, yaşıtlarına doğru genişletir (StatPearls'ün akran oyunu derlemesi). Aynı derlemeye göre akran oyunu perspektif alma (başkasının bakış açısını anlayabilme), empati, sıra alma, paylaşma, işbirliği ve müzakere becerilerini geliştirir.

Yaşıtlarıyla oynamak, çocuğun bu becerileri farklı durumlarda denemesini sağlar. Yetişkin sıra almayı anlatabilir; ancak beklemenin güçlüğünü ve oyuncağın el değiştirmesini çocuk en doğrudan yaşıtıyla deneyimler. Bu gelişim akran ilişkileri ve sosyalleşme yazısında ayrıca ele alınıyor.

Grup büyüklüğü ve yetişkin oranı

Bir oyun grubunun kalitesini tek bir sayı belirlemez, ama bir yetişkine kaç çocuk düştüğü çok şey anlatır.

Amerikan Pediatri Akademisi ile Amerikan Halk Sağlığı Derneği'nin ortak standardı, 13-35 aylık çocuklar için 4 çocuğa 1 yetişkin oranını ve en fazla 8 kişilik grup büyüklüğünü öneriyor. On iki ayın altında bu daha da sıkı: 3 çocuğa 1 yetişkin, en fazla 6 kişilik grup.

Türkiye mevzuatındaki ölçüt farklı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yönetmeliğinin 42. maddesine göre 0-24 aylık çocuk grubunda en çok on çocukla bir grup oluşturulur; her grup için bir grup sorumlusu ve en az bir çocuk bakıcısı görevlendirilir.

İki ölçüt birbirini tutmuyor. Mevzuata uyan bir kurum kötü sayılmaz; ama "yasaya uygunuz" cümlesi, uluslararası kalite standardının da karşılandığını göstermez. Bu yüzden kurumu gezerken oranı ve grup büyüklüğünü ayrıca sormak gerekir.

İyi bir oyun grubunu ne yapar? Veli kontrol listesi

Tanıtım gezisinde sorabileceğiniz, kaçamak cevaba yer bırakmayan sorular:

• Bir grupta kaç çocuk var, kaç yetişkin var? Sayıyı rakamla isteyin.
• Yaş aralığı ne kadar geniş? 14 aylıkla 33 aylık aynı grupta mı?
• Aynı çocuğu her hafta aynı kişi mi karşılıyor? Ekip sürekliliği, çocuğun orada bir güvenli üs, yani dönüp sığınabileceği tanıdık bir yetişkin bulabilmesinin ön koşulu.
• Oyun serbest mi, yönlendirilmiş mi? Tek tip cevap yok; ama "her dakikası planlı" da "hiçbir şey planlı değil" de sorunlu.
• Ekran kullanılıyor mu? Bu yaş için beklenen cevap: hayır.
• Çocuğum hakkında yazılı bir gözlem tutuluyor mu? Gözlem, bu yaşta değerlendirmenin esas yöntemidir; Türkiye'deki okul öncesi eğitimde de öğretmenin temel değerlendirme yöntemi gözlem olarak tanımlanır.
• Uyum süreci nasıl işliyor? Ebeveynin odada kalabildiği bir başlangıç var mı?
• Alan güvenli mi? Zemin, köşeler, tırmanma yüksekliği, ağza gidebilecek parçalar.

İzci’de bu konuya nasıl yaklaşıyoruz?

Oyun grubumuz 24 ay ve üzeri çocuklar içindir; iki yaş altında bir grubumuz yoktur. Çocuğunuzun gruba alışmasını psikoloğumuzla birlikte takip eder, bu süreçte sizinle de görüşürüz. Oyun grubu programımızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Oyun grubu ile kreş arasındaki fark nedir? Kreş, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yönetmeliğinde 0-24 aylık çocuklara hizmet veren kuruluş olarak tanımlanır ve çoğunlukla tam gün bakım içerir. Oyun grubu ise mevzuatta ayrı bir kurum türü değil; yarı zamanlı ve oyun temelli bir katılım biçimidir. Amacı, çocuğa düzenli bir akran ortamı ve oyun alanı sağlamaktır.

Oyun grubu kaç yaşında başlar? Kesin bir başlangıç yaşı yok. Yürümenin yerleşmesi ve yaşıta ilginin belirginleşmesiyle birlikte, çoğu ailede 12-18 ay arası bir aralıkta gündeme geliyor. Paralel oyunun genellikle 15 ay civarında ortaya çıktığı düşünülürse, bu dönem akran ortamının anlam kazanmaya başladığı zaman.

Çocuğum oyun grubunda kimseyle oynamıyor, sorun mu var? Muhtemelen hayır. ZERO TO THREE'ye göre bu yaşta beklenen biçim paralel oyundur: çocuklar yan yana, benzer ya da farklı malzemelerle oynar ama ayrı fikirleri izler. Arada birbirini izlemeleri, taklit etmeleri ve seslerine tepki vermeleri, ortak oyunun altyapısını kuruyor demektir.

Oyun grubunda bir grupta kaç çocuk olmalı? Amerikan Pediatri Akademisi ile Amerikan Halk Sağlığı Derneği'nin ortak standardı 13-35 aylık çocuklar için 4 çocuğa 1 yetişkin oranını ve en fazla 8 kişilik grubu öneriyor. Türkiye mevzuatı 0-24 aylık grupta en çok on çocuğa izin veriyor. İki ölçüt birbirini tutmuyor; sayıyı mutlaka sorun.

Oyun grubu çocuğun konuşmasına yardımcı olur mu? ZERO TO THREE, paralel oyunun katkıları arasında iletişim ve dil gelişimini sayıyor; çocuk yaşıtını izleyerek ve taklit ederek öğreniyor. Ancak konuşma gecikmesi olan bir çocuk için oyun grubu tek başına yeterli olmaz; gecikme kaygınız varsa hekiminize danışın.

Kaynaklar

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — Özel Kreş ve Gündüz Bakımevleri ile Özel Çocuk Kulüplerinin Kuruluş ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmelik
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — Özel Kreş, Gündüz Bakımevleri ve Çocuk Kulüpleri (SSS)
• Avrupa Komisyonu Eurydice — Türkiye: Okul Öncesi Eğitim
• Avrupa Komisyonu Eurydice — Türkiye: Educational guidelines
• NAEYC — Principles of Child Development and Learning and Implications That Inform Practice
• American Academy of Pediatrics, Yogman M ve ark. (2018) — The Power of Play: A Pediatric Role in Enhancing Development in Young Children
• ZERO TO THREE — Parallel Play in Early Childhood: A Guide for Professionals
• StatPearls / NCBI — Peer Play (Scott HK, Cogburn M)
• American Academy of Pediatrics & American Public Health Association — Caring for Our Children, Standard 1.1.1.2

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.