2 Yaşında Kreşe Başlamak Erken mi?

İki yaş, kreşe başlamak için kendi başına ne erken ne de her çocuğa uygun bir yaştır. Araştırmalar, sonuç üzerinde çocuğun yaşından çok gittiği yerin kalitesi ile orada geçirdiği sürenin etkili olduğunu gösteriyor.

Bu yazıyı iki yaş grubuna da hizmet veren bir anaokulu olarak yayımlıyoruz. Bu nedenle kesin bir yönlendirme yapmak yerine araştırmaların hem destekleyici hem de sınırlayıcı bulgularını birlikte sunuyoruz.

Lehteki kanıt: iyi bir ortam ölçülebilir fark yaratıyor

Amerika Birleşik Devletleri'nde yürütülen NICHD Erken Çocuk Bakımı ve Gençlik Gelişimi Çalışması, bu alandaki en geniş izlem çalışmalarından biri. Bulgularına göre daha nitelikli bakım alan çocuklar tutarlı biçimde bir miktar daha iyi bilişsel işlev ve dil gelişimi gösterdi. Aynı çalışma, altı aylık ve üzerindeki çocuklardan merkez temelli bakımda daha fazla deneyimi olanların da bir miktar daha iyi bilişsel ve dil gelişimi sergilediğini bildiriyor.

Buradaki "bir miktar" ifadesi çalışmanın kendi ihtiyatı; abartmamak gerekiyor.

Birleşik Krallık Eğitim Bakanlığı'nın 2015'te yayımladığı EPPSE araştırması daha uzun bir izlem sunuyor. Bu çalışmaya göre okul öncesi eğitime devam etmiş olmak, çocuğun 16 yaşındaki toplam sınav puanını yordadı; başka bir deyişle bu puanı önceden tahmin etmeye yarayan etkenlerden biri çıktı. Nitelikli okul öncesi eğitim özellikle erkek çocuklar, özel eğitim ihtiyacı olan çocuklar ve dezavantajlı ailelerden gelen çocuklar için önemliydi; okul öncesine iki-üç yıl devam edenler de daha yüksek puanlar aldı.

Daha eskiye giden iki klasik çalışma da sık anılıyor. HighScope'un yürüttüğü Perry Okul Öncesi Projesi'nde, okulda başarısızlık riski taşıyan 123 çocuk rastgele iki gruba ayrıldı. Programa katılanların lise mezuniyet oranı %77 iken kontrol grubunda %60'tı; 40 yaşında 20.000 dolar ve üzeri kazananların oranı %60'a karşı %40; 40 yaşına kadar beş ya da daha fazla tutuklanma yaşayanların oranı ise %36'ya karşı %55'ti.

Kuzey Carolina Üniversitesi'nin Abecedarian Projesi'nde ise izlem 30 yaşa kadar sürdü. 21 yaşında program grubunun zihinsel test ve akademik test puanlarındaki üstünlüğü istatistiksel olarak anlamlı biçimde korunmuştu ve bu grup dört yıllık bir üniversiteye devam etmeye daha yatkındı. Otuz yaşında ise lisans derecesine sahip olma, bir işte çalışıyor olma ve ebeveynliği erteleme olasılıkları daha yüksekti. Projeye harcanan her bir dolar için vergi mükelleflerinin 2,50 dolar tasarruf ettiği bildiriliyor.

Getiri tartışması: iki rakamı da bilin

Erken çocukluk eğitimi tanıtımlarında en çok dolaşan rakam, Chicago Üniversitesi'ndeki Heckman ekibinin ifadesi: dezavantajlı çocuklara yönelik yüksek nitelikli doğumdan beş yaşa programlar %13 yatırım getirisi sağlayabilir.

Ama aynı ekibin Perry programının getiri oranını yeniden hesapladığı NBER çalışması daha ölçülü bir sonuç veriyor: tahmini toplumsal getiri oranları genellikle %7 ile %10 arasında kalıyor ve çoğu tahmin, literatürde daha önce bildirilenlerden belirgin biçimde düşük. Çalışmaya göre önceki araştırmalar, çocukların gruplara kurayla dağıtılmasında (randomizasyon protokolünde) yaşanan tavizleri göz ardı ediyor ve sonucun hata payını (standart hata) bildirmiyor.

İki rakam da aynı ekibe ait. %13'ü tek başına duyduğunuzda, yanında %7-10 tahmininin ve o yöntem uyarısının da bulunduğunu bilin. Getiri gerçek, ama tanıtımlarda göründüğünden daha belirsiz.

Aleyhteki ve sınırlayıcı kanıt

NICHD çalışmasının en çok alıntılanan bulguları genelde lehteki olanlar; oysa aynı çalışma şunları da bildiriyor:

• Bakımda geçen sürenin artması, 2 yaşta ve 4,5 yaşta bir miktar daha az işbirlikçi, daha itaatsiz ve daha saldırgan davranışla ilişkili bulundu.
• Bakımda geçen süre, çocukların bilişsel ya da dil becerileriyle ilişkili değildi. "Ne kadar çok saat, o kadar çok gelişim" düşüncesi bu veriyle desteklenmiyor.
• Aile özellikleri, bakım özelliklerinden daha güçlü yordayıcıydı, yani çocuğun gelişimini daha iyi öngörüyordu.

Bütün tartışmanın ağırlık merkezi bu üçüncü madde. Çocuğunuzun gelişimi, hangi kuruma gittiğinden çok evde olup bitenlerle ilişkili.

NICHD çalışmasında incelenen bakım düzenlemelerinin %10'undan azı çok yüksek nitelikli olarak değerlendirildi. Altı aylık çocukların bulunduğu merkezlerin de yalnızca %36'sı önerilen yetişkin-çocuk oranını karşılıyordu; bu oran üç yaşta %56'ya çıkıyordu.

Bu yüzden "kaliteli erken çocukluk eğitimi iyidir" cümlesini okurken şunu akılda tutun: kalite kendiliğinden gelmez, kurumları gezerken onu özellikle aramak gerekir.

Uyumun ilk günlerinde ne oluyor?

Ahnert ve arkadaşlarının 2004'te yayımladığı çalışma, 15 aylık 70 bebeği kreşe geçiş sürecinde izledi. Annenin ayrılmasının ardından ilk 60 dakikada tükürük kortizolü yükseldi ve kortizol düzeyleri ev ölçümlerine göre %75 ile %100 arasında daha yüksekti. Kortizol, stresle yükselen bir hormondur.

Bu bulguyu doğru okumak gerekiyor. Kortizol yükselmesi tek başına "zarar" anlamına gelmez. Kısa süreli, hafif hormon yükselmeleriyle giden tepkiler, Harvard Üniversitesi Gelişen Çocuk Merkezi'ne göre gelişim için gerekli olan pozitif stres kapsamındadır. Zarara dönüşen şey, güçlü ve uzun süren zorlanmanın koruyucu ilişkiler olmadan yaşanması. Aynı merkezin ifadesiyle, şefkatli yetişkinlerle kurulan destekleyici ilişkiler çocuğun stres tepkisini hafifletir.

Bu nedenle yalnızca “çocuğum stres yaşayacak mı?” diye sormak yeterli değildir. Asıl önemli olan, bu stresi hafifletecek tanıdık ve sürekliliği olan bir yetişkinin orada bulunup bulunmayacağıdır. Uyum sürecinin günleri ve kurgusu okula uyum süreci yazısında adım adım açıklanıyor.

Türkiye bağlamı: 2 yaşında kuruma başlamak burada bir istisna

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) Aile Veri Tabanı'ndaki kayıt oranları dosyasına göre OECD ülkelerinde ortalama olarak 0-2 yaş grubundaki çocukların %38'i erken çocukluk eğitimi ve bakımına kayıtlı. Bu oran ülkeden ülkeye çok değişiyor: Türkiye'de %1'in altında, Kore'de %69, Hollanda'da %80.

Üç-beş yaş grubunda da tablo benzer yönde: Türkiye'de bu yaş aralığındaki çocukların yarıdan biraz fazlası erken çocukluk eğitimine ya da ilköğretim hizmetlerine kayıtlıyken, OECD ortalaması %89.

Türkiye'de 2 yaşında kuruma başlamak istisnadır. Bu yüzden çevrenizden "çok erken değil mi" tepkisi almanız, o tepkinin bilimsel bir yargı olduğunu göstermez; çoğunluğun alışkanlığını yansıtır. Öte yandan kayıt oranının düşük olması, erken başlamanın kendiliğinden bir avantaj olduğunu da göstermiyor.

Peki karar nasıl verilir?

Kanıtların tamamına bakınca şu görülüyor: "Kaç yaşında başlamalı?" sorusu tek başına yol göstermiyor; asıl sorulması gerekenler kalite ve süreyle ilgili.

Karar vermeden önce ziyaret ettiğiniz her kuruma sorabileceğiniz altı soru:

Son satırdaki soruda NICHD verisi yol gösteriyor: sürenin uzaması bilişsel kazanç getirmiyor, ama davranış güçlükleriyle ilişkili bulunuyor. Tam gün ile yarım gün arasında seçim yapabilecek aileler bu bilgiyi doğrudan kullanabilir.

Tam gün bakıma ihtiyaç yoksa iki yaşındaki bir çocuğun akran ilişkisini yarı zamanlı bir düzenle desteklemek mümkündür. Bu modelin işleyişini oyun grubu nedir?, kurum seçiminde bakılacak başlıkları anaokulu seçim rehberi, akran ilişkisinin gelişimsel karşılığını ise akran ilişkileri ve sosyalleşme yazısında bulabilirsiniz. Bu yaşın genel gelişim tablosu 24 aylık bebek gelişimi yazısında yer alıyor.

İzci’de bu konuya nasıl yaklaşıyoruz?

Oyun grubumuz 24 ay ve üzeri çocuklar içindir; iki yaş altında bir grubumuz yoktur. Çocuğunuzun gruba alışmasını psikoloğumuzla birlikte takip eder, bu süreçte sizinle de görüşürüz. Oyun grubu programımızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

2 yaşında kreşe başlamak çocuğa zarar verir mi? Kanıt tek yönlü değil. NICHD çalışması nitelikli bakımın bir miktar daha iyi bilişsel ve dil gelişimiyle ilişkili olduğunu bildiriyor; aynı çalışma bakımda geçen sürenin artmasının 2 ve 4,5 yaşta bir miktar daha az işbirlikçi ve daha saldırgan davranışla ilişkili bulunduğunu da söylüyor. Belirleyici olan yaş değil, kalite ve süre.

Kreşe geç başlayan çocuk geri kalır mı? Bunu destekleyen doğrudan bir kanıt yok. NICHD verisinde aile özellikleri, bakım özelliklerinden daha güçlü bir yordayıcı. EPPSE ise okul öncesine devam etmenin 16 yaşındaki sınav puanını yordadığını gösteriyor; ancak bu bulgu genel olarak okul öncesi eğitime devam etmeye ilişkin, 2 yaşta başlamayı ayrıca ele almıyor.

Çocuğum ilk günlerde çok ağlıyor, bu normal mi? Ahnert ve arkadaşlarının çalışmasında 15 aylık bebeklerde annenin ayrılmasının ardından ilk 60 dakika içinde tükürük kortizolü yükseldi; düzeyler ev ölçümlerine göre %75-100 daha yüksekti. Bu, geçişin çocuk için zorlayıcı olduğunu gösteriyor. Harvard Üniversitesi Gelişen Çocuk Merkezi'ne göre destekleyici yetişkin ilişkileri bu stres tepkisini hafifletir.

Yarım gün mü tam gün mü daha iyi? NICHD verisine göre bakımda geçen süre bilişsel ya da dil becerileriyle ilişkili değildi; ancak sürenin artması davranışsal zorluklarla ilişkili bulundu. Tam gün bakıma ihtiyacınız yoksa yarım gün, kanıtla daha uyumlu bir seçenek. İhtiyacınız varsa da bu, çocuğunuza kötü bir şey yaptığınız anlamına gelmiyor.

Türkiye'de 2 yaşında kreşe giden çocuk oranı ne kadar? OECD verisine göre Türkiye'de 0-2 yaş grubundaki çocukların erken çocukluk eğitimi ve bakımına kayıt oranı %1'in altında; OECD ortalaması %38. Türkiye'de bu yaşta kuruma başlamak istisnadır; ancak bu oran neyin doğru olduğunu göstermez.

Kurum seçerken yalnızca tek bir şeye bakabilecek olsam, neye bakmalıyım? Bir yetişkine kaç çocuk düştüğüne. NICHD çalışmasında bakım düzenlemelerinin %10'undan azı çok yüksek nitelikli bulundu ve altı aylıkların bulunduğu merkezlerin yalnızca %36'sı önerilen oranı karşılıyordu. Oranı sorup rakamla cevap almak, kurumları ayırt etmenin en hızlı yolu.

Kaynaklar

• NICHD / NIH (2006) — The NICHD Study of Early Child Care and Youth Development: Findings for Children up to Age 4½ Years
• UK Department for Education (2015) — Effective Pre-school, Primary and Secondary Education Project (EPPSE 3-16+)
• HighScope — Perry Preschool Study
• FPG Child Development Institute, UNC-Chapel Hill — Follow-Up Studies: The Carolina Abecedarian Project
• The Heckman Equation — Lifecycle Benefit of an Influential Early Childhood Program (13% ROI)
• NBER (2009), Heckman JJ ve ark. — The Rate of Return to the High/Scope Perry Preschool Program
• Child Development (2004), Ahnert L, Gunnar MR, Lamb ME, Barthel M — Transition to Child Care
• Harvard Center on the Developing Child — Toxic Stress
• OECD Family Database — PF3.2: Enrolment in childcare and pre-school
• Avrupa Komisyonu Eurydice — Türkiye: Educational guidelines

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.