Gece Tuvalet Eğitimi: Aslında Öğretilecek Bir Şey Değil

Gece kuruluğu, kaynaklara göre gündüz tuvalet eğitiminden farklı ilerler. İngiltere'nin ulusal sağlık hizmeti NHS'ye göre çoğu çocuk, gündüz kuru kalmayı öğrendikten sonra zaman içinde gece kuruluğunu da kazanır; bu, ayrıca öğretilmesi gereken bir beceri değildir.

Gece kuruluğu bu nedenle bir yöntemden çok hazırlık ve olgunlaşma meselesidir. Gündüz eğitiminde işe yarayan tekniklerin çoğu, çocuk uykudayken aynı karşılığı vermez.

Bu farkı bilmek, hem ebeveynin üzerindeki “doğru yöntemi bulma” baskısını azaltır hem de çocuğun gereksiz yere zorlanmasını önler.

Geçiş ne zaman denenir?

NHS'nin ölçütüne göre gece külotuna geçiş ancak çocuk gündüz uykusunda düzenli olarak kuru kalmaya başladığında denenmeli.

Takvime değil, gündüz uykularına bakıyorsunuz. Çocuğun gündüz uykusundan düzenli olarak kuru kalkması, mesanesinin idrarı bir süre tutabildiğini gösterir; bu, gece için de bir işaret sayılabilir.

Çocuk gündüz uykusundan hala ıslak kalkıyorsa gece bezini kaldırmak muhtemelen erken; henüz sırası gelmemiştir.

Gündüz tarafını henüz kurmadıysanız bebeklerde tuvalet eğitimi nasıl verilir yazısı iki klasik yöntemi ve kanıtlarını karşılaştırıyor.

Geçişi denerken nelere dikkat edilir?

Geçiş kararını verdiyseniz, süreci daha az yıpratıcı kılan birkaç pratik nokta var:

• Yatak koruması hazır olsun; gece yarısı çarşaf aramak hem sizi hem çocuğu yoruyor.
• Yatağa gitmeden önce tuvalete uğramayı gecenin rutin bir parçası haline getirin.
• Çocuk gece kalkmak isterse tuvalete giden yolun aydınlık ve güvenli olduğundan emin olun.
• Islak geçen bir geceyi ertesi sabah konuşmayın. Kuru geceyi de büyük bir olay haline getirmeyin. İki geceye de aynı sakinlikle yaklaştığınızda çocuğun üzerindeki yük hafifler.
• Birkaç hafta boyunca çoğu gece ıslak geçiyorsa bezle devam edebilirsiniz; bu, NHS'nin ölçütünün henüz karşılanmadığı anlamına gelir.

Gündüz ile gece neden bu kadar farklı?

Gündüz tuvalet eğitimi büyük ölçüde öğrenmeyle ilgili: çocuk sinyali fark etmeyi, tutmayı, tuvalete gitmeyi ve soyunmayı öğreniyor. Bunların hepsi uyanıkken olan şeyler ve tekrar ederek gelişiyor.

Gece ise çocuk uykuda. Amerikan Pediatri Akademisi'nin saydığı ilk nedende olduğu gibi, mesele beyin ile mesane arasındaki iletişimin özellikle derin uykuda henüz kurulmamış olması. Çocuk uyanıkken öğrendiği hiçbir beceriyi uykudayken kullanamıyor.

Bu yüzden gündüz eğitiminde işe yarayan hatırlatma, düzenli tuvalet saatleri ve pekiştirme gibi araçların çoğu gece aynı sonucu vermiyor. NHS'nin "öğretilecek bir şey değil" ifadesi de bunu anlatıyor.

Gündüz kuru kalan bir çocuğun gece de hemen kuru kalmasını beklemek, iki farklı süreci aynı sanmak olur. İkisinin arasında aylar, bazen yıllar olabilir ve bu beklenen bir durumdur.

Ne zaman sorun sayılır?

İngiltere'nin sağlık kılavuzlarını yayımlayan kurum NICE'ın gece işemesi kılavuzuna (CG111) göre çocukların gelişimce 5 yaş düzeyine geldiklerinde gece kuru kalması beklenir. Yani beş yaştan önce altını ıslatmak tek başına bir sorun sayılmaz.

NHS'ye göre de 5 yaş altındaki birçok çocuk altını ıslatır ve gece kuru kalmayı öğrenmek zaman alır. Aynı kaynak, gece işemesinin yaygın olduğunu, çoğu zaman ailesel özellik gösterdiğini ve çoğu çocuğun bunu kendiliğinden atlattığını belirtiyor.

"Ailede de vardı" cümlesi burada anlamlıdır. Kendi çocukluğunuzda ya da eşinizin çocukluğunda benzer bir dönem yaşandıysa bu, çocuğunuzun tablosunu açıklayabilir.

Yaşa göre gece ıslatma oranları

Amerikan Pediatri Akademisi'nin verdiği oranlar, bu konunun ne kadar yaygın olduğunu gösteriyor:

Yedi yaşındaki her yedi çocuktan yaklaşık biri gece altını ıslatıyor; okul çağına gelmiş bir çocukta bu durumun sürmesi olağandışı sayılmaz.

15 yaşına gelindiğinde ise oran yüzde 1'in altına iniyor.

Gece ıslatmanın nedenleri

Amerikan Pediatri Akademisi üç ana neden sıralıyor:

1. Beyin ile mesane arasındaki iletişimin henüz kurulmamış olması. Bu özellikle derin uykuda geçerli. Çocuk mesanesinin dolduğu sinyalini alıp uyanamıyor. Bu bir tembellik ya da umursamazlık değil; olgunlaşmayla ilgili.

2. Stres ya da travma. Akademi burada aile içindeki değişiklikleri, hastalığı ve kabızlığı sayıyor.

3. Nadiren ciddi tıbbi sorunlar. Nadir olsalar da olasılık dışı değiller; aşağıdaki "ne zaman hekime" bölümü bu yüzden var.

Birinci maddeyi anlamak, gece kalkıp çocuğu uyandırma ya da azarlama refleksini kendiliğinden azaltıyor. Çocuk uyanamadığı için ıslatıyor.

Gizli neden: kabızlık

NICE'ın CG111 kılavuzu, 5 yaş altında gece işemesi olan çocukların kabızlık açısından değerlendirilmesini öneriyor, çünkü tanı konmamış kronik kabızlık gece işemesinin sık bir nedeni.

Dolu bir bağırsak mesane üzerinde basınç yaratıyor ve mesanenin kapasitesini düşürüyor. Kabızlık çözülmediği sürece gece kuruluğu için beklemek işe yaramayabiliyor.

Çocuğunuz gece altını ıslatıyorsa kabızlık olup olmadığına da bakın. Sert dışkı, seyrek dışkılama, ağrılı çıkarma, kakasını tutma davranışı ya da külotta leke varsa bu iki sorun büyük olasılıkla bağlantılı. Kaka tutma döngüsünü ve nasıl kırıldığını tuvalet eğitiminde kaka tutma sorunu yazısında ayrıntılı anlattık.

Hekime gece ıslatmasını anlatırken kabızlık belirtilerinden de söz etmek, tablonun doğru okunmasını kolaylaştırır.

Tedavi seçenekleri

Bu bölümde doz bilgisi yok. Amaç, hekiminize başvurduğunuzda karşınıza çıkabilecek seçenekleri tanımanız.

NICE'a göre sıvı alımı, tuvalet düzeni ve ödül gibi önerilere yanıt vermeyen çocuklarda birinci basamak tedavi alarmdır. Alarm, çocuk ıslatmaya başladığında uyarı veren ve zamanla uyanma tepkisini geliştirmeyi hedefleyen bir düzenek.

İlaç konusunda NICE'a göre desmopressin, 5-7 yaş arasında tedavi gerekiyorsa düşünülür; 7 yaş üstünde ise önerilir. Ayrıca yalnızca gündüz ıslatması olan çocuklarda desmopressin kullanılmamalıdır.

Bu bilgileri, hekiminizle konuşurken hangi soruları sorabileceğinizi bilmeniz için veriyoruz. Karar ve doz hekiminize aittir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Çocuğunuz 6 aydan uzun süre tam kuru kaldıktan sonra aniden tekrar ıslatmaya başladıysa; Amerikan Pediatri Akademisi bunu ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durum olarak belirtiyor.
• NHS'ye göre evde denediğiniz şeyler sonuç vermiyorsa ya da 6 aydan uzun kuru bir dönemin ardından ıslatma tekrar başladıysa.
• Çocuğunuzda kabızlık belirtileri varsa; NICE 5 yaş altında gece işemesi olan çocukların kabızlık açısından değerlendirilmesini öneriyor.
• İdrar yaparken ağrı, yanma ya da çok sık işeme varsa.
• Gündüz de kaçırma eşlik ediyorsa.
• Gece ıslatma çocuğunuzu belirgin biçimde üzüyor, sosyal hayatını etkiliyorsa; yaş ne olursa olsun bu bir başvuru sebebidir.

Çocuğu utandırmamak neden bu kadar önemli?

Gece ıslatan bir çocuk bunu isteyerek yapmıyor ve durduramıyor. Amerikan Pediatri Akademisi'nin saydığı ilk nedeni hatırlayın: derin uykuda beyin ile mesane arasındaki iletişim henüz kurulmamış olabiliyor.

Ceza ve utandırma bu mekanizmanın hiçbir parçasına dokunmuyor, yalnızca çocuğun kendisiyle ilgili duygularını değiştiriyor. Üstelik Akademi stres ve travmayı gece ıslatmanın nedenleri arasında sayıyor; bu yüzden baskı tabloyu kötüleştirebilir.

Yatak takımını sessizce değiştirmek, sabah konuyu açmamak ve kuru geçen geceleri büyük bir olaya dönüştürmemek genellikle daha az yıpratıcıdır. Tuvalet eğitiminin genel zamanlaması için tuvalet eğitim yaşı yazısına göz atabilirsiniz.

İzci’de bu konuya nasıl yaklaşıyoruz?

Çocuğunuzun okulda hangi anlarda zorlandığını ve nelerden keyif aldığını sizinle paylaşırız. Evde yaşadıklarınızı da dinleyip neleri deneyebileceğinizi birlikte konuşuruz. Aile Koçluğu görüşmelerinde sonuçları takip ederiz.

Sık Sorulan Sorular

Gece tuvalet eğitimi nasıl verilir? NHS'ye göre bu aslında bir eğitim değil. Çoğu çocuk gece kuru kalmayı gündüz kuru kaldıktan sonra öğrenir; bu zamanla kendiliğinden gelişir ve öğretmeniz gereken bir şey değildir. Yapılacak şey doğru zamanı beklemek ve geçişi hazır olduğunda denemek.

Gece bezini ne zaman bırakabilirim? NHS'nin ölçütüne göre gece külotuna geçiş ancak çocuk gündüz uykusunda düzenli olarak kuru kalmaya başladığında denenmeli. Gündüz uykusundan hala ıslak kalkan bir çocukta geçiş için beklemek daha az yıpratıcı olur.

Kaç yaşına kadar normal? NICE'a göre çocukların gelişimce 5 yaş düzeyine geldiklerinde gece kuru kalması beklenir. Amerikan Pediatri Akademisi'nin verilerine göre 5 ve 7 yaşındaki çocukların yüzde 15'i gece altını ıslatıyor; 15 yaşında bu oran yüzde 1'in altına iniyor. Okul çağında sürmesi de yaygındır.

Gece ıslatmanın kabızlıkla ilgisi var mı? NICE, 5 yaş altında gece işemesi olan çocukların kabızlık açısından değerlendirilmesini öneriyor, çünkü tanı konmamış kronik kabızlık sık bir neden. Çocuğunuzda sert dışkı, seyrek dışkılama, kakasını tutma ya da külotta leke varsa bunu hekiminize mutlaka söyleyin.

Gece kaldırıp tuvalete götürmeli miyim? Kaynaklarda gece uyandırma önerilen bir yöntem olarak geçmiyor. NICE'a göre sıvı, tuvalet ve ödül önerilerine yanıt vermeyen çocuklarda birinci basamak tedavi alarmdır. Neyi deneyeceğinize hekiminizle birlikte karar vermek daha güvenli.

Aylarca kuru kaldı, sonra tekrar başladı. Ne yapmalıyım? Bu, hekime başvurulması önerilen durumlardan biri. Amerikan Pediatri Akademisi, 6 aydan uzun süre tam kuru kalmış bir çocuğun aniden ıslatmaya başlamasını ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durum olarak belirtiyor; NHS de aynı süreyi ölçüt alıyor.

Kaynaklar

• NHS — Potty training your child
• NHS — Bedwetting in children
• American Academy of Pediatrics — Bedwetting: 3 Common Reasons & What Families Can Do
• NICE (CG111) — Bedwetting in under 19s

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.