3 Yaş Gelişim Özellikleri: 36 Aylık Çocuk Neler Yapabilir?

Üç yaşındaki bir çocuktan beklenenler birbiriyle bağlantılı birkaç gelişim adımıdır. Sizinle karşılıklı konuşması, sorular sorması, başka çocukları fark edip yanlarına gitmesi, gösterildiğinde daire çizmesi, çatal kullanması ve bazı giysilerini kendi giymesi bunlar arasındadır. 3 yaş gelişim özellikleri dediğimiz liste bu becerilerin çevresinde şekillenir.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği (ASHA), İngiltere'nin ulusal sağlık hizmeti NHS ve Raising Children Network ölçütleri alanlara göre tek tabloda buluşuyor.

36. ay tek bakışta

Başlık	36 ayda tipik tablo
Uyku	Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM): 3-5 yaş için 24 saatte 10-13 saat, gündüz uykusu dahil
Boy-kilo ortancası	Neyzi ve ark. (2008, İstanbul): erkek 96,8 cm / 14,83 kg; kız 95,4 cm / 14,18 kg
Baskın gelişim teması	Karşılıklı konuşma, "neden" soruları, yaşıtlara yönelme, hayali oyun
Sağlık izlemi	Boy, kilo ve beden kitle indeksi ölçümü; büyüme eğrisine işleme
Resmi liste	CDC 3 yaş kontrol listesi (bir sonraki resmi liste 4 yaşta)

"Kilometre taşı" ne demek, kaç çocuk yapıyor?

Gelişimsel kilometre taşları, CDC'nin tanımına göre çocukların çoğunun (sayfadaki ifadeyle yüzde 75'inin ya da daha fazlasının) belirli bir yaşa kadar yapabildiği şeyler. Bu eşik sayesinde aşağıdaki liste bir sınav gibi okunmaz: bir maddeyi henüz yapmayan çocuk, tanım gereği o yaştaki her dört çocuktan birinin içinde olabilir.

Bu yaşlar için CDC resmi listeyi 30 ay, 3 yaş, 4 yaş ve 5 yaş için yayımlıyor. 3 ile 4 yaş arasındaki her ay için ayrı bir liste yok; bu yaştan sonra gelişim aralıkları genişliyor ve ay ay izlem yerini yıl yıl izleme bırakıyor.

3 yaş gelişim özellikleri: alan alan tablo

Aşağıdaki tabloda her maddenin yanında hangi kurumdan geldiği yazıyor. Kurumlar aynı şeyi ölçmüyor: CDC "çocukların dörtte üçü yapıyor" eşiğini kullanıyor; Amerikan Pediatri Akademisi'nin listesi 3-4 yaş aralığını, yani dördüncü yaş gününe kadar kazanılanları tarif ediyor; Raising Children ve NHS ise bir tür rehber liste sunuyor. Bu yüzden AAP ve Raising Children maddelerini "36. ayda olmalı" değil, "bu yıl içinde gelecek" diye okuyun.

Alan	36 ayda beklenen (CDC, %75 eşiği)	3-4 yaş içinde gelişen (AAP, NHS, Raising Children)
Hareket	—	Merdiveni desteksiz çıkıp inme (AAP); üç tekerlekli bisiklete pedal çevirme (AAP, NHS); topu ileri tekmeleme, üstten atma (AAP); tek ayak üstünde 1 saniye durma (NHS); gösterilince parmak ucunda yürüme (NHS); tırmanma (NHS)
El becerisi	Büyük boncuk ya da makarnayı ipe dizme; gösterildiğinde daire çizme	Kare kopyalama, çocuk makasıyla kesme, baş ve bir vücut parçasıyla insan çizme (AAP); kavanoz kapağı açma, büyük kuleler kurma (Raising Children)
Dil	En az iki karşılıklı alışverişle sohbet; "kim, ne, nerede, neden" soruları; resimde olan eylemi söyleme ("koşuyor", "yiyor"); sorulduğunda adını söyleme; çoğunlukla başkalarının anlayacağı kadar iyi konuşma	3-5 sözcüklü cümleler (Raising Children); "aynı" ve "farklı" kavramları, "üstünde/altında" gibi yer bildiren sözcükler (AAP); adını, yaşını ve cinsiyetini söyleme, 10'a kadar sayı sayma, "sen-ben" zamirlerini yerinde kullanma (NHS)
Bilişsel	Uyarıldığında sıcak nesnelere dokunmaktan kaçınma	Bazı renkleri doğru adlandırma, sayma fikrini anlama, üç adımlı yönergeleri izleme, hikayenin bölümlerini hatırlama (AAP); yaşını bilme, 4 nesneye kadar sayma, renk ve şekle göre ayırma, tekerlemeleri hatırlama (Raising Children)
Sosyal-duygusal	Siz ayrıldıktan sonra 10 dakika içinde sakinleşme (kreşe bırakma gibi); diğer çocukları fark edip oyunlarına katılma	Sıra alma ve paylaşmayı anlama (NHS); küçük gruplarda iş birliğiyle oynamaya başlama, "benim/senin" kavramı (Raising Children); anne-baba rolü oynama, çatışmalara çözüm için pazarlık (AAP); hayali şeylerden korkabilme (Raising Children)
Öz bakım	Çatal kullanma; bol pantolon ya da ceket gibi bazı giysileri kendi giyme	Kendi yemek yeme, mont-ceket-gömlek giyip çıkarma, tuvalete girip kendi başına çiş yapma (AAP); büyük olasılıkla tuvalet eğitimini almış olma, gece ıslatmanın sürebilmesi (Raising Children); el-yüz yıkama (Raising Children)

CDC'nin 36 ay sütununda kaba hareket maddesi yok; koşma, zıplama, merdiven çıkma daha erken listelerde tamamlanmış.

36 aya gelirken hangi beceriler geride kaldı?

CDC'nin bir önceki listesi 30 aya ait. O listedeki maddeler üç yaşındaki çocukların büyük çoğunluğunda oturmuş olmalı: yaklaşık 50 sözcük söyleme, bir eylem sözcüğü içeren iki sözcüklü birleştirmeler ("köpek koştu"), "ben, bana, biz" gibi sözcükler, iki adımlı yönergeleri izleme, en az bir rengi bilme, oyuncak bir bebeğe küp yedirir gibi "-mış gibi" oyunu, iki ayakla yerden zıplama, kapı kolu çevirme, bol giysileri kendi çıkarma.

3 yaştaki "sohbet" ve "soru sorma" maddeleri bir anda gelmiyor; 30 aydaki iki sözcüklü birleştirmelerin üstüne kuruluyor. Çocuğunuz 36 ayda henüz sohbet etmiyorsa önce alt basamağa bakın: 50 sözcük ve iki sözcüklü birleştirme yerinde mi?

Dil: üç yaşın en görünür alanı

Üç yaşta veliler en çok konuşmayı izliyor; CDC'nin 3 yaş listesindeki 12 maddenin 5'i de dil ve iletişim.

ASHA'nın 3-4 yaş listesi CDC'nin üstüne şunları ekliyor: "daha büyük", "daha kısa" gibi karşılaştırma sözcükleri; kitaptan ya da videodan hikaye anlatma; "içinde, üstünde, altında" gibi yer sözcüklerini anlama ve kullanma; tek başına ya da birlikte okur gibi yapma; "DUR" gibi tabela ve logoları tanıma; yazar gibi yapma ve bazı harfleri yazabilme; sözcüğün bütün hecelerini söyleme.

Anlaşılırlık için üç kurum üç farklı ifade kullanıyor ve bunlar birbirini tamamlıyor. CDC: çoğu zaman başkalarının anlayacağı kadar iyi konuşma. Amerikan Pediatri Akademisi: yabancıların yüzde 75'ini anladığı sözcükler. ASHA: dört yaşa gelindiğinde insanların söylediklerinin çoğunu anlaması; geç gelişen seslerde hata yapabilmesi. Üç yaşında tanımadığı biri her sözcüğü anlamıyorsa bu beklenen bir durum; tanıdıklar bile çoğunu anlamıyorsa bu, aşağıda uzmana danışma sebepleri arasında sayılıyor.

ASHA'ya göre bu listeler tarama ya da tanı aracı değil; çocuğun yaşının altındaki ve üstündeki aralıklara da bakılmalı. ASHA'nın ses maddeleri İngilizce seslere göre hazırlanmış; "r" ya da "ş" sesinin geç oturması ilkesi Türkçe için de geçerli ama harf listesi birebir aktarılamaz.

Kaç sözcük beklendiğini 3 yaş kaç kelime konuşur yazısında ayrıca ele aldık.

Sosyal-duygusal: "Bak, arkadaşlar!"

CDC'nin 36 ay için verdiği iki sosyal madde küçük görünür ama üç yaşın dönüm noktasını gösterir. Birincisi, siz ayrıldıktan sonra 10 dakika içinde sakinleşmek. Bu madde, ayrılıkta üzülse de çocuğun kendini toparlayabilmesini anlatıyor; kreş kapısında ağlayan ama on dakika sonra oyuna dalan çocuk tam da bu maddeyi karşılıyor.

İkincisi, başka çocukları fark edip oyunlarına katılmak. 30 aydaki madde "yan yana oynar, bazen birlikte oynar"dı; 36 ayda çocuk artık yaşıtına doğru yürüyor. Raising Children bunu "arkadaş edinmeye daha çok ilgi" ve "küçük gruplarda iş birliğiyle oynamaya başlama" diye tarif ediyor; NHS'nin listesinde sıra almayı ve paylaşmayı anlama var. Paylaşmayı anlayan çocuk için bile üç yaşında paylaşmak hala zor, ama kavram oturuyor.

Aynı dönemde "hayır"lar, "ben yapacağım"lar ve öfke patlamaları da zirvede. Bunlar gelişimsel bir gerilik değil, çocuğun işleri kendi başına yapmak istediği özerklik evresinin parçası.

MEB programı üç yaşa nasıl bakıyor?

Veliler "3 yaş gelişim özellikleri meb" diye arıyor, o yüzden neyin nerede olduğunu yazalım.

Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2024'te yayımladığı Okul Öncesi Eğitim Programı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli) 36-72 ayı kapsıyor ve içeriğini üç yaş bandına ayırıyor: 36-48 ay, 48-60 ay ve 60-72 ay. Anaokulunun "3 yaş grubu" resmi programda 36-48 ay bandına karşılık geliyor.

Program, geleneksel "gelişim alanı" listesi yerine yedi alan becerisiyle kurulmuş: Türkçe, matematik, fen, sosyal, hareket ve sağlık, sanat, müzik. Bunlara sosyal-duygusal öğrenme becerileri, kavramsal beceriler, eğilimler, değerler ve okuryazarlık becerileri ekleniyor. Öz bakım ayrı bir alan olarak yer almıyor, "hareket ve sağlık" alanının içinde ele alınıyor. Programa göre "Bütün etkinlikler oyun temelli düzenlenmelidir."

Velinin internette gördüğü "36-48 aylık çocukların gelişim özellikleri" listeleri ise MEB'in 2013 programından geliyor. O program beş alan kullanıyordu: motor, bilişsel, dil, sosyal-duygusal gelişim ve öz bakım becerileri; gelişim özellikleri 36-48, 48-60 ve 60-72 ay olarak ayrı ayrı verilmişti. Bu yazıdaki tablo bilerek aynı beş alanı izliyor, ama maddeleri CDC, AAP, ASHA ve NHS'den aldık; MEB'in madde metinlerini burada tekrarlamadık.

MEB'in değerlendirme yaklaşımı gözleme dayanıyor: 2024 programı beceri gözlem formu, anekdot kaydı ve beceri edinim raporu kullanıyor; 2024-2025 gelişim raporu şablonu çocuğu bilişsel gelişim, dil gelişimi, sosyal-duygusal gelişim ve değerler, fiziksel gelişim ve sağlık başlıklarında dört düzeyli bir ölçekle değerlendiriyor.

Bu yılda takip edilecekler: 36'dan 48 aya köprü

CDC'nin 4 yaş listesi, önümüzdeki on iki ayda belirmesi beklenen becerileri gösteriyor:

Cümle uzuyor: dört ve daha fazla sözcüklü cümleler; gün içinde olan bir şeyi anlatma ("Parkta oynadım").
Renk ve hikaye: birkaç rengi adlandırma; bilinen bir hikayede sırada ne olacağını söyleme.
İnsan çizimi: üç ya da daha fazla vücut parçasıyla insan çizme; boya kalemini yumrukla değil parmaklarla tutma.
Top: büyük topu çoğu zaman yakalama.
Öz bakım: bazı düğmeleri açma; yetişkin gözetiminde kendine yemek koyma ya da su dökme.
Sosyal: oyunda başka biri gibi davranma (öğretmen, köpek); yanında çocuk yokken oynamak için arkadaş isteme; üzülen birini teselli etme; bulunduğu yere göre davranışını değiştirme.

Bunların hiçbiri 36 ayda beklenmiyor; hepsi 48 aya kadar çocukların dörtte üçünde görülüyor. Aradaki geçişi 3 buçuk yaş gelişim özellikleri yazısında, beş sütunlu tam tabloyu 3-4 yaş gelişim tablosu sayfasında bulabilirsiniz.

Boy ve kilo: aralık ve eğri

Üç yaşındaki bir çocuk için "olması gereken" tek bir kilo yok. Neyzi ve arkadaşlarının İstanbul'da topladığı Türk çocukları referansında 3 yaş ortancası erkeklerde 96,8 cm ve 14,83 kg, kızlarda 95,4 cm ve 14,18 kg; ama aynı tabloda erkek kilosu için 3. ile 97. persentil arası 11,81-19,39 kg ve bu aralığın her yeri normal. Persentil, çocuğun ölçüsünün 100 yaşıtı arasında kaçıncı sıraya denk geldiğini gösterir.

Nemours KidsHealth'in ifadesiyle asıl soru "çocuk kendi hızında büyümeye devam ediyor mu"; hekim 3 yaş kontrolünde boy ve kiloyu ölçüp beden kitle indeksini hesaplıyor ve eğriye işliyor. Persentil tablolarının tamamı ve ne zaman hekime gidileceği 3 yaş çocuk boy kilo yazısında.

Ne zaman bir uzmana danışmalı

CDC 2022'den beri velilere beklememelerini söylüyor. Çocuğunuz bir ya da daha fazla kilometre taşını karşılamıyorsa, daha önce yapabildiği bir beceriyi kaybettiyse ya da başka bir kaygınız varsa hekiminizle konuşun ve gelişimsel tarama isteyin. CDC yaşa özel "uyarı işareti" listesi yayımlamıyor; karşılanmayan maddenin kendisi konuşma sebebi.

Diğer kurumlar üç yaş için daha somut bir liste veriyor. Raising Children'a göre üç yaşında şunlar bir sağlık uzmanıyla görüşme sebebi:

Göz teması kurmuyor; görme ya da işitmede sorun var
Üç sözcüklü cümle kurmuyor; "ayakkabını al ve buraya koy" gibi iki parçalı yönergeyi anlamıyor
Aile ve arkadaşlar bile konuştuğunu çoğu zaman anlamıyor
Diğer çocuklarla ilgilenmiyor; oyunda "-mış gibi" yapmıyor
Birincil bakım vereninden ayrılmakta çok zorlanıyor
Yürürken ya da koşarken sık takılıp düşüyor, iki yana sallanıyor
Kalem ya da boya gibi küçük nesneleri tutmakta zorlanıyor; karalama yapmıyor

NHS'nin listesi harekete odaklanıyor: merdiveni tek başına inip çıkamama, koşamama ya da zıplayamama. Amerikan Pediatri Akademisi'nin 3-4 yaş izlem listesinde ise daire kopyalayamama, üç sözcükten uzun cümle kurmama, "ben" ve "sen"i yerinde kullanmama, dört küpü üst üste koyamama ve aile dışındaki insanlara tepki vermeme var.

Bu listelerden bir madde tanıdık geliyorsa yapılacak şey tanı aramak değil, tarama istemektir. Taramanın ne olduğunu, hangi yaşta ne yapıldığını ve "bekleyelim mi?" sorusunun yanıtını 3-4 yaş gelişimi izlemek sayfasında bulabilirsiniz.

İzci’de bu konuya nasıl yaklaşıyoruz?

Öğretmenimiz ve psikoloğumuz, çocuğunuzun günlük oyun ve etkinliklerde neler yaptığını birlikte izler. Gözlemlerimizi sizinle paylaşır, gelişimiyle ilgili sorularınızı konuşuruz. Gelişim takibini nasıl yaptığımızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

3 yaşında çocuk neler yapabilir? CDC'nin 3 yaş listesine göre çocukların en az yüzde 75'i şunları yapıyor: sizinle karşılıklı konuşuyor, "kim-ne-nerede-neden" soruyor, adını söylüyor, çoğunlukla anlaşılır konuşuyor, gösterilince daire çiziyor, büyük boncuk diziyor, çatal kullanıyor, bazı giysilerini giyiyor, diğer çocuklara katılıyor ve siz ayrıldıktan sonra on dakika içinde sakinleşiyor.

36 aylık çocuk gelişimi için MEB listesi var mı? MEB'in 2024 programı 36-72 ayı 36-48, 48-60 ve 60-72 ay bantlarına ayırıyor ve alan becerileri üzerinden ilerliyor; "gelişim özellikleri" başlıklı beş alanlı liste 2013 programına ait. Anaokulunda 3 yaş grubu 36-48 ay bandına denk geliyor. MEB değerlendirmeyi test yerine gözlem ve raporla yapıyor.

3 yaş çocuğu neler bilmeli? "Bilmeli" yerine "çoğu biliyor" demek daha doğru. CDC'ye göre adını söylüyor; NHS'ye göre yaşını ve cinsiyetini söyleyip 10'a kadar sayıyor; Raising Children'a göre bazı şekil ve renklerin adını, büyük/küçük gibi zıtlıkları biliyor ve dört nesneye kadar sayabiliyor. Renkleri "adlandırma" CDC'de 4 yaş maddesi.

3 yaşında çocuk kaç kelime konuşmalı? CDC 30 ay için yaklaşık 50 sözcük veriyor; 36 ay için ise ölçüt karşılıklı konuşma ve soru sorma. ASHA'nın 3-4 yaş listesinde de sözcük sayısı yok. Raising Children üç yaşta 3-5 sözcüklü cümlelerden söz ediyor. Sözcükleri tek tek saymak yerine çocuğun onları birleştirip birleştirmediğine bakın.

3 yaşında çocuk kaç kilo olmalı? Tek bir "olmalı" yok. Neyzi ve arkadaşlarının Türk çocukları referansında 3 yaş ortancası erkeklerde 14,83 kg, kızlarda 14,18 kg; 3. ile 97. persentil arası erkeklerde 11,81-19,39 kg. Önemli olan çocuğun kendi eğrisinde ilerlemesi; persentilin belirgin düşmesi hekimle konuşulur.

Ülkelerin takip önerileri hakkında

Bu yazıda aktarılan AAP/CDC tarama önerileri ABD'ye aittir: genel gelişim taraması 9, 18 ve 30. aylarda, otizme özgü tarama 18 ve 24. aylarda önerilir. Bu tarihler Türkiye'nin ulusal takip takvimi olarak okunmamalıdır. Türkiye'de çocuğunuzun izlemini aile hekiminiz veya çocuk hekiminizle planlayın. Bir kaygınız ya da kazanılmış beceri kaybı varsa belirli bir ayı beklemeyin. CDC'nin açıklamasını okuyabilirsiniz.

Kaynaklar

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.

Yaş aralığı: 36-42 ay · Konu: Gelişim Normları · Güncelleme: 2026-09-08