3-4 Yaş Gelişim Tablosu: Hangi Yaşta Ne Beklenir?

Çocuğunuzun yaşına göre "hangi beceri yerleşmiş olmalı, hangisi yeni beliriyor?" sorusunu tek tabloda görmek mümkün. 3-4 yaş gelişim özellikleri için tabloyu Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) 30 ay, 3 yaş, 4 yaş ve 5 yaş listelerine dayandırdık; dört dönem, gelişim alanlarına göre yan yana geliyor.

36 ayda çocuk sohbet eder, soru sorar, gösterilince daire çizer. 48 ayda dört sözcüklü cümle kurar, rol oyununa girer, en az üç vücut parçası olan bir insan çizer. 60 ayda kurallı oyun oynar, 10'a kadar sayar, iki olaylı bir hikaye anlatır. Her sütun, o yaşa kadar çocukların en az dörtte üçünün yapabildiğini gösteriyor.

Neden 30, 36, 48 ve 60 ay? 42 ve 54 ay sütunu nerede?

CDC "Learn the Signs. Act Early." programı bebeklikte sık aralıklı listeler yayımlıyor; 2 yaştan sonra ise 30 ay, 3 yaş, 4 yaş ve 5 yaş var. Üç yaştan sonra aralık bir yıla çıkıyor; 42 ay ya da 54 ay için ne CDC'nin ne başka bir kurumun listesi var. Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği (ASHA) ve Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) 3-4 ve 4-5 yaş aralıklarını, MEB 36-48, 48-60 ve 60-72 ay bantlarını kullanıyor.

Bu yüzden tabloda 42 ve 54 ay sütunu yok; ara aylar için doğru okuma, bir önceki sütunun tamamlanmış, bir sonrakinin belirmeye başlamış olması. 30 ay sütunu üç yaşına yeni giren çocukta "çoktan olmalı" basamağı; 60 ay sütunu dördüncü yılın nereye gittiğini gösteriyor.

3-4 yaş gelişim tablosu: alan alan karşılaştırma

Dört sütun da CDC listelerinden; kurum dışı madde eklemedik. Alanlar CDC'nin başlıkları; öz bakım maddeleri CDC'de hareket alanının içinde.

Sosyal-duygusal gelişim

30 ay	36 ay (3 yaş)	48 ay (4 yaş)	60 ay (5 yaş)
Diğer çocukların yanında oynar, bazen onlarla oynar · "Bana bak!" diyerek yapabildiğini gösterir · "Toplama zamanı" denince oyuncakları toplamak gibi basit rutinleri izler	Siz ayrıldıktan sonra 10 dakika içinde sakinleşir · Diğer çocukları fark eder ve oyunlarına katılır	Oyunda başka biri gibi davranır (öğretmen, köpek) · Yanında çocuk yokken oynamak için arkadaş ister · Üzülen birini teselli eder · Tehlikeden kaçınır · "Yardımcı" olmayı sever · Bulunduğu yere göre davranışını değiştirir	Oyunda kurallara uyar ya da sıra alır · Sizin için şarkı söyler, dans eder, rol yapar · Çorap eşleme gibi basit ev işleri yapar

Dil ve iletişim

30 ay	36 ay (3 yaş)	48 ay (4 yaş)	60 ay (5 yaş)
Yaklaşık 50 sözcük söyler · Bir eylem sözcüğü içeren iki sözcüğü birleştirir ("köpek koştu") · Sorulunca kitaptaki şeyleri adlandırır · "Ben, bana, biz" gibi sözcükler kullanır	En az iki karşılıklı alışverişle sohbet eder · "Kim, ne, nerede, neden" sorar · Resimdeki eylemi söyler ("koşuyor") · Sorulunca adını söyler · Çoğu zaman başkalarının anlayacağı kadar iyi konuşur	Dört ve daha fazla sözcüklü cümleler kurar · Şarkı ya da tekerlemeden bazı sözcükleri söyler · Gün içinde olan en az bir şeyi anlatır · "Mont ne işe yarar?" gibi basit sorulara cevap verir	En az iki olaylı bir hikaye anlatır · Okunan kitap hakkındaki basit soruları cevaplar · Üçten fazla karşılıklı alışverişle sohbeti sürdürür · Basit uyakları kullanır ya da tanır

Bilişsel gelişim

30 ay	36 ay (3 yaş)	48 ay (4 yaş)	60 ay (5 yaş)
Nesneleri "-mış gibi" kullanır (küpü bebeğe yedirir) · Tabureye çıkıp uzanma gibi basit problem çözme gösterir · İki adımlı yönergeyi izler · En az bir rengi bilir	Gösterilince daire çizer · Uyarıldığında sıcak nesnelere dokunmaktan kaçınır	Birkaç rengi adlandırır · Bilinen bir hikayede sırada ne olacağını söyler · Üç ya da daha fazla vücut parçasıyla insan çizer	10'a kadar sayar · Gösterilen 1-5 arası bazı sayıları söyler · "Dün, yarın, sabah, gece" gibi zaman sözcükleri kullanır · Etkinlik sırasında 5-10 dakika dikkatini verir · Adındaki bazı harfleri yazar · Gösterilen bazı harfleri adlandırır

Hareket, fiziksel gelişim ve öz bakım

30 ay	36 ay (3 yaş)	48 ay (4 yaş)	60 ay (5 yaş)
Kapı kolu, kapak gibi şeyleri elle döndürür · Bol pantolon gibi bazı giysileri kendi çıkarır · İki ayakla yerden zıplar · Kitap sayfalarını teker teker çevirir	Büyük boncuk ya da makarnayı ipe dizer · Bol pantolon ya da ceket gibi bazı giysileri kendi giyer · Çatal kullanır	Büyük topu çoğu zaman yakalar · Yetişkin gözetiminde kendine yemek koyar ya da su döker · Bazı düğmeleri açar · Kalemi yumrukla değil parmaklarıyla tutar	Bazı düğmeleri ilikler · Tek ayak üstünde sıçrar

Kaba hareket maddeleri (zıplama gibi bütün bedeni kullanan hareketler) 30 aydan sonra neredeyse yok; 3-5 yaş listelerinde ağırlık el becerisinde ve öz bakımda. Sosyal-duygusal sütun ise 48 ayda birden uzuyor: akran ilişkisi dört yaşta derinleşiyor; çocuk oynamak için arkadaş istiyor, üzülen birini teselli ediyor.

Kurumlar arası ek: yıl içinde gelişen beceriler

CDC'nin listesi kısa ve yüksek eşikli. AAP, ASHA, İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ve Raising Children'ın 3-4 yaş gelişim özellikleri listeleri daha geniş; ama bunlar "belirli ayda olmalı" değil, "bu yıl içinde gelişir" listeleri. Aşağıdaki tablo iki yılı bu gözle karşılaştırıyor.

Alan	3-4 yaş arasında gelişen	4-5 yaş arasında gelişen
Hareket ve el	Merdiveni desteksiz inip çıkma, üç tekerlekli bisiklete pedal, tek ayak üstünde 5 saniyeye kadar durma, kare kopyalama, çocuk makası, bazı büyük harfleri kopyalamaya başlama (AAP)	Tek ayak üstünde 10 saniye ve üstü, merdiveni ayak değiştirerek çıkma, üçgen kopyalama, bazı harfleri yazma, orta boy düğmeleri açıp ilikleme (AAP)
Dil	Üç sözcüklü cümleler, yabancıların yüzde 75'ini anladığı konuşma (AAP); karşılaştırma sözcükleri, hikaye anlatma (ASHA); 3-5 sözcüklü cümleler (Raising Children)	Dört sözcüklü cümleler, yabancıların yüzde 100'ünü anladığı konuşma (AAP); daha karmaşık cümleler, zaman sözcükleri, 10 ya da daha fazla harfi tanıma, kendi adını yazma (ASHA); 5-6 sözcük ve daha uzun cümleler (Raising Children)
Sosyal-duygusal	İş birliği ve paylaşma, anne-baba rolü, çatışmada pazarlık, hayal ile gerçeği çoğu zaman ayıramama (AAP); "benim/senin", kuralları anlamaya başlama (Raising Children)	Arkadaşlarını memnun etme isteği, kurallara uymaya yatkınlık (AAP); küçük grupla oynama, 15 dakikaya kadar sürebilen sakinleşme (NHS)

"%75 eşiği" ne demek?

Gelişimsel kilometre taşları, CDC'nin tanımıyla çocukların çoğunun (yüzde 75'inin ya da daha fazlasının) belirli bir yaşa kadar yapabildiği şeyler. Bu tanım iki şeyi aynı anda söylüyor. Birincisi, listedeki madde bir alt eşik: çoğu çocuk o maddeyi listedeki yaştan önce yapıyor. İkincisi, dörtte bire kadar çocuk o yaşta o maddeyi henüz yapmıyor olabilir.

Eşiğin ortalamada değil yüksekte olması, 3-4 yaş gelişim özellikleri tablosunu bir sınav olmaktan çıkarıyor: ortalama yaşı esas alan bir liste her iki çocuktan birini "geride" gösterirdi. Yüzde 75 eşiğiyle tabloda kalan maddeler, eksikse hekimle konuşmaya değer maddeler.

Tablo nasıl okunur, nasıl okunmaz?

Böyle okuyun:

Önce çocuğunuzun geride bıraktığı sütuna bakın. 40 aylık çocuk için asıl soru, 36 ay maddelerinin hepsinin yerinde olup olmadığı.
Alanları ayrı ayrı değerlendirin. Dil sütunu ileride, hareket sütunu tam zamanında olabilir.
Sınırlayıcı sözcükleri atlamayın. "Çoğu zaman", "bazı", "birkaç", "en az" CDC'nin maddelerinde bilerek duruyor; "bazı düğmeleri açma" bütün düğmeler demek değil.
Kazanılmış bir becerinin kaybolmasını ayrı bir başlık sayın. CDC bunu eksik maddeyle aynı ağırlıkta, "beklemeyin" sebebi olarak yazıyor.

Böyle okumayın:

Ara aylar için yeni eşikler belirlemeyin. 42 aylık çocuk için "48 ay maddelerinin yarısı olmalı" gibi bir kural yok; o yaşın doğru okuması 3 buçuk yaş gelişim özellikleri yazısında.
Sütunları puanlamayın. Amerikan Pediatri Akademisi büyüme eğrileri için "10. persentilde olmak 90.'da olmaktan daha iyi ya da kötü değil" diyor; kilometre taşları için de iyi bir benzetme.
Tarama ya da tanı aracı sanmayın. ASHA'ya göre bu listeler tarama ya da tanı aracı değil; çocuğun yaşının altındaki ve üstündeki aralıklara da bakılmalı.
Ses maddelerini birebir Türkçeye taşımayın. ASHA'nın "geç gelişen sesler" listesi İngilizce; Türkçede de bazı sesler geç oturur ama liste aynı değil.

Okul öncesi gelişim dönemleri: MEB bantları ve CDC yaşları

"3-4 yaş çocuk gelişimi meb" aramasının cevabı bir eşleştirme tablosu. MEB'in 2024 Okul Öncesi Eğitim Programı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli) 36-72 ayı üç banda ayırıyor; CDC listeleri o bantların başlangıç ve bitiş noktalarına denk geliyor.

MEB 2024 bandı (anaokulu grubu)	Bandın başındaki CDC listesi	Bandın sonundaki CDC listesi
36-48 ay (3 yaş grubu)	3 yaş	4 yaş
48-60 ay (4 yaş grubu)	4 yaş	5 yaş
60-72 ay (son yıl)	5 yaş	—

MEB'in 2024 programı gelişim özellikleri listesi taşımıyor; yedi alan becerisi (Türkçe, matematik, fen, sosyal, hareket ve sağlık, sanat, müzik) ile sosyal-duygusal öğrenme, kavramsal beceriler, eğilimler, değerler ve okuryazarlık üzerinden beceri matrisleri kuruyor. Bütün etkinliklerin oyun temelli düzenlenmesini istiyor; değerlendirmeyi beceri gözlem formu, anekdot kaydı ve beceri edinim raporuyla, süreç içinde yapıyor.

Velinin internette gördüğü "36-48 ay / 48-60 ay gelişim özellikleri" listeleri 2013 programından: o program motor, bilişsel, dil, sosyal-duygusal gelişim ve öz bakım olmak üzere beş alan kullanıyordu. Bu sayfadaki tablo bilerek MEB maddesi içermiyor; tanımlı eşiği olduğu için CDC listelerini esas aldık.

Boy, kilo ve uyku: tabloya iki satır daha

Neyzi ve arkadaşlarının İstanbul'da topladığı Türk çocukları referansındaki ortanca (50. persentil) değerler şöyle:

Yaş	Erkek boy	Erkek kilo	Kız boy	Kız kilo
3 yaş (36 ay)	96,8 cm	14,83 kg	95,4 cm	14,18 kg
3,5 yaş (42 ay)	100,5 cm	15,9 kg	99,0 cm	15,1 kg
4 yaş (48 ay)	104,0 cm	16,8 kg	102,5 cm	16,1 kg
4,5 yaş (54 ay)	107,3 cm	17,7 kg	105,9 cm	17,3 kg
5 yaş (60 ay)	110,4 cm	18,6 kg	109,1 cm	18,4 kg

Ortanca tam ortadaki çocuğun değeri; çocuğunuzun bu sayıyı tutturması gerekmiyor. Persentil aralıkları, Dünya Sağlık Örgütü karşılaştırması ve eğri mantığı 3 yaş çocuk boy kilo yazısında. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi 3-5 yaş için gündüz uykusu dahil 24 saatte 10-13 saat öneriyor.

Her sütunun kendi yazısı

36 ay: 3 yaş gelişim özellikleri yazısında CDC listesi, 30 aydan devralınanlar ve MEB'in üç yaşa bakışı.
48 ay: 4 yaş gelişim özellikleri yazısında CDC listesi, AAP uyarı işaretleri ve sınıfta görülenler.
Dil sütunu: Sözcük sayısı sorusu 3 yaş kaç kelime konuşur yazısında, konuşmayan çocukta ilk adımlar 3 yaşında çocuk konuşmuyor yazısında.
İzlem: 3-4 yaş gelişimi izlemek: ne zaman uzmana yazısında taramanın ne olduğu ve "bekleyelim mi" sorusu.

Ne zaman bir uzmana danışmalı

CDC'nin kuralı her sütun için aynı: çocuğunuz bir ya da daha fazla kilometre taşını karşılamıyorsa, kazanılmış bir beceriyi kaybettiyse ya da başka bir kaygınız varsa beklemeyin; hekiminizle konuşun ve gelişimsel tarama isteyin. Yaşa özel ayrı bir "uyarı listesi" CDC'de yok; eksik madde konuşma sebebi.

Raising Children'ın listesi yaşa göre ayrılıyor. Üç yaşta: göz teması kurmama, üç sözcüklü cümle kurmama, iki parçalı yönergeyi anlamama, çoğu zaman anlaşılmama, diğer çocuklarla ilgilenmeme, "-mış gibi" oynamama, sık takılıp düşme, karalama yapmama. Dört yaşta: dört sözcüklü cümle kurmama, gününü anlatmama, hiçbir rengi bilmeme, siz ayrılınca yapışıp ağlama, empati göstermeme, çoğu zaman korkmuş-kaygılı-üzgün görünme, daire ve kare çizmede zorlanma.

Amerikan Pediatri Akademisi'nin "Developmental Health Watch" listeleri de aynı işi görüyor; tamamı 4 yaş yazısında. ASHA, kaygınız varsa yardım almak için beklememenizi öneriyor; erken destek sonraki davranış, öğrenme, okuma ve sosyal ilişki sorunlarını önleyebiliyor.

İzci’de bu konuya nasıl yaklaşıyoruz?

Öğretmenimiz ve psikoloğumuz, çocuğunuzun günlük oyun ve etkinliklerde neler yaptığını birlikte izler. Gözlemlerimizi sizinle paylaşır, gelişimiyle ilgili sorularınızı konuşuruz. Gelişim takibini nasıl yaptığımızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

3-4 yaş gelişim tablosunda 42 ay neden yok? CDC listeleri 30 ay, 3, 4 ve 5 yaş için yayımlıyor; ASHA ve AAP 3-4 ve 4-5 yaş aralıkları, MEB 36-48 ve 48-60 ay bantları kullanıyor. 42 ay için hiçbir kurumun listesi yok. Doğru okuma, 36 ay sütununun tamamlanmış, 48 ay sütununun belirmeye başlamış olması.

Okul öncesi gelişim dönemleri MEB'de nasıl ayrılıyor? MEB'in 2024 programı 36-72 ayı 36-48, 48-60 ve 60-72 ay bantlarına ayırıyor ve her bant için yedi alan becerisinde matrisler kuruyor. Program gelişim özellikleri listesi yerine beceri matrisi taşıyor; "gelişim özellikleri" başlıklı beş alanlı listeler 2013 programına ait. Değerlendirme gözlem ve raporla yapılıyor.

Çocuğum 36 ay sütunundaki her şeyi yapıyor ama 48 ay sütununda hiçbir şey yok, normal mi? Yaşı 48 aydan küçükse evet; 48 ay sütunu o yaşa kadar çocukların dörtte üçünde görülen becerileri gösteriyor, daha erken beklenmiyor. Çocuk 48 ayı geçmiş ve sütundaki maddelerden birini ya da birkaçını karşılamıyorsa CDC beklemeden hekimle konuşup gelişimsel tarama istemeyi öneriyor.

3-4 yaş gelişim özellikleri kız ve erkek çocukta farklı mı? CDC, AAP, ASHA, NHS ve Raising Children listelerinin hiçbiri kız ve erkek için ayrı kilometre taşı vermiyor; tek liste iki cinsiyet için de geçerli. Cinsiyete göre ayrılan tek cetvel boy-kilo: Neyzi ve WHO tabloları kız ve erkek için ayrı persentil veriyor, çünkü büyüme eğrileri cinsiyete göre farklı.

Ülkelerin takip önerileri hakkında

Bu yazıda aktarılan AAP/CDC tarama önerileri ABD'ye aittir: genel gelişim taraması 9, 18 ve 30. aylarda, otizme özgü tarama 18 ve 24. aylarda önerilir. Bu tarihler Türkiye'nin ulusal takip takvimi olarak okunmamalıdır. Türkiye'de çocuğunuzun izlemini aile hekiminiz veya çocuk hekiminizle planlayın. Bir kaygınız ya da kazanılmış beceri kaybı varsa belirli bir ayı beklemeyin. CDC'nin açıklamasını okuyabilirsiniz.

Kaynaklar

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.

Yaş aralığı: 36-60 ay · Konu: Gelişim Normları · Güncelleme: 2026-09-08