Bebeklerde Diş Çıkarma Tablosu: Hangi Diş Kaçıncı Ayda Çıkar?

İlk çıkan diş genellikle alt ön kesicidir ve Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi'nin verdiği aralığa göre 5-8 ay arasında görünür. Ardından üst ön kesiciler gelir, en son ikinci azılar tamamlanır. Tablodaki sayılar kesin bir takvim değil, beklenen aralıklardır; bir dişin bu aralığın dışında çıkması tek başına sorun olduğu anlamına gelmez.

Diş çıkarma süreci, Amerikan Pediatri Akademisi'ne göre genellikle 4-7 aylıkta başlar. Amerikan Diş Hekimleri Birliği daha yuvarlak bir sayı veriyor: süt dişleri yaklaşık 6 aylıkta sürmeye başlar. İki kaynak aynı dönemi farklı ayrıntıyla anlatıyor.

Bebeklerde diş çıkarma tablosu

Aşağıdaki aralıklar Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi'nin süt dişi sürme verilerinden. Sağdaki sütunda NHS'nin aynı dişler için kullandığı yuvarlanmış "yaklaşık" değerleri bulacaksınız. NHS ailelere kolay hatırlanacak bir sayı verir, akademi ise aralığın kendisini.

Tabloyu telefonda okurken gözden kaçan iki ayrıntı var. Birincisi: alt kesiciler üst kesicilerden önce çıkar; yani ilk diş neredeyse her zaman alttan gelir. İkincisi: azılar ve köpek dişleri için alt-üst farkı yok, ikisi de aynı aralıkta veriliyor.

Toplam kaç diş var ve ne zaman tamamlanır?

Süt dişlerinin toplamı 20'dir. Tamamlanma zamanı için iki kaynak birbirini destekliyor: NHS "çocukların çoğu 2-3 yaş arasında bütün süt dişlerine sahip olur" diyor; Cleveland Clinic 20 dişin yaklaşık 2,5-3 yaşta tamamlandığını belirtiyor. Cleveland Clinic ayrıca en son çıkan dişler için daha geç bir aralık veriyor: üst ikinci azılar 25-33 ay, alt ikinci azılar 23-31 ay.

Bu yüzden üç yaşına yaklaşan bir çocukta hala eksik diş olması, tabloların son satırındaki aralığa uyar.

Sıra neden herkeste aynı değil?

Diş çıkarma sırası kişiden kişiye değişebilir. Kimi bebekte üst kesiciler alttan önce çıkar, kiminde iki diş aynı anda gelir, kiminde aylarca hiçbir şey olmaz ve sonra art arda üç diş sürer.

Erken ya da geç çıkmanın kendisi çoğu zaman bir sorun işareti değildir. Aralıkların bu kadar geniş verilmesinin sebebi de bu: akademi tek bir ay yazsaydı, o ayın dışındaki her bebek "gecikmiş" sayılırdı. Oysa 5. ayda ilk dişi çıkan bebek de, 12. ayda çıkan bebek de normal sınırlar içinde olabilir.

Dikkat etmeniz gereken, geç gelen dişe büyüme, beslenme ya da genel gelişimle ilgili başka bir işaretin eşlik etmesidir. Böyle bir kuşkunuz varsa çocuk hekiminize danışın.

Köpek dişleri neden azılardan sonra çıkar?

Tablonun ilk bakışta şaşırtan yeri burası. Ağızda kesicilerden hemen sonra gelen diş köpek dişidir; ama sürme sırasında köpek dişi, ondan daha arkada duran birinci azıdan sonra çıkar. Akademinin sayılarına göre birinci azı 11-18 ayda, köpek dişi 16-20 ayda beklenir.

Bu yüzden bebeğin ağzında bir dönem boyunca yan kesici ile birinci azı arasında boş bir aralık kalır. Bunu görünce "burada diş eksik kalmış" diye kaygılanabilirsiniz; oysa o dişin sırası henüz gelmemiştir. Kaynaklar bu sıralamanın nedenini açıklamıyor, yalnızca zamanlamayı veriyor. Kesicilerin yanındaki boşluk, azılar çıktıktan sonra dolar.

Diş çıkarırken görülen belirtiler

Beklenen belirtiler hafif ve yereldir. NHS'nin listesinde dişin çıktığı yerde kızarık ve hassas diş eti, normalden fazla salya, çok sık kemirme ve çiğneme, her zamankinden huzursuz olma, uyku düzeninde bozulma, tek yanağın kızarması ve kulağı ovuşturma yer alıyor. Cleveland Clinic de benzer bir liste veriyor: fazla salya, ağrılı diş etleri, huzursuzluk, sinirlilik, uykuya geçmekte güçlük, iştahta azalma ve cisim çiğneme.

Hangi belirtinin gerçekten diş çıkarmayla ilişkili olduğunu, hangisinin başka bir nedeni işaret ettiğini diş çıkarma belirtileri yazısında ayrıntılı olarak ele aldık. Ateş konusunda kurumların verdiği sıcaklık sınırları diş çıkarma ateş yapar mı yazısında; diş eti ağrısını rahatlatırken güvenli ve tehlikeli seçenekler ise diş çıkarma ağrısına ne iyi gelir yazısında yer alıyor.

İlk dişin genellikle denk geldiği aya dair gelişim tablosunun tamamını merak ediyorsanız 6 aylık bebek gelişimi yazısına bakabilirsiniz.

İlk diş çıktığı gün başlaması gereken bir şey var: ağız bakımı

Aileler "ne zaman fırçalamaya başlamalıyım" sorusunu çoğu zaman ilk diş çıktıktan aylar sonra soruyor. Oysa Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi'ne göre ağız bakımı en geç ilk süt dişinin sürdüğü anda başlamalıdır.

Akademinin bebek ağız sağlığı rehberi üç somut nokta veriyor:

• Fırçalama günde iki kez yapılmalı.
• Fırçalamayı çocuk değil ebeveyn yapmalı.
• Fırça yumuşak ve yaşa uygun boyutta olmalı.

CDC de aynı çizgide: dişler çıkmaya başladığında günde iki kez, yumuşak ve küçük başlı bir fırçayla, sade suyla fırçalamayı öneriyor.

Florürlü diş macunu

Bu konuda iki kaynak birbirini tamamlıyor.

Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi miktarı tanımlıyor: 2 yaşın altındaki, orta ya da yüksek çürük riski taşıyan çocuklarda florürlü macun "sürüntü" kadar (fırçaya sürülmüş çok ince bir tabaka) kullanılmalı. 2-5 yaş arasında ise bezelye tanesi kadar.

CDC ise kararın kime ait olduğunu söylüyor: 2 yaşın altında florürlü macun kullanmadan önce hekiminize ya da diş hekiminize danışın. Aynı kurum, 6 yaşın altındaki çocuklarda bezelye tanesi kadar macun kullanılmasını ve macunun yutulmayıp tükürülmesini öneriyor.

Dişler çıkar çıkmaz fırçalamaya başlayın; macun konusunu 2 yaş öncesinde hekiminizle konuşarak karara bağlayın.

İlk diş hekimi ziyareti ne zaman olmalı?

Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi iki ölçüt veriyor ve hangisi önce gelirse o geçerli: ilk muayene ilk dişin sürdüğü zaman önerilir, en geç 12. ayda yapılmalıdır. Akademi bunu "diş evi" kurmak diye adlandırıyor: çocuğun düzenli olarak gittiği, kayıtlarının tutulduğu bir yer edinmesi.

CDC de aynı şeyi daha kısa söylüyor: ilk yaş gününe kadar diş hekimine gidin; böylece sorunların işaretleri erken fark edilir.

Kontrol sıklığı her çocukta aynı değil. Akademi, çürük ya da diş eti hastalığı riski yüksek olan çocukların altı ayda bir yerine daha sık, örneğin üç ayda bir, kontrole gelmesinden fayda göreceğini belirtiyor. Bu, hekimin çocuğu değerlendirdikten sonra vereceği bir karar.

Erken gitmenin somut bir karşılığı var: CDC'ye göre florür verniği (dişlere sürülen florürlü koruyucu cila) uygulaması süt dişlerindeki çürüklerin yaklaşık üçte birini önlüyor. Bu koruma ancak çocuk hekime gidiyorsa mümkün.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Diş sürerken diş etinde belirgin şişlik, akıntı ya da iyileşmeyen bir yara varsa.
• Cleveland Clinic'in ölçütüne göre 38 °C üzeri ateş varsa. Bu ateş diş çıkarmaya bağlı değildir.
• Amerikan Pediatri Akademisi'ne göre bebek çok fazla huzursuzsa ya da ateşi 38,3 °C'yi geçiyorsa, bunun kaynağı büyük olasılıkla diş çıkarma değildir.
• Ateşe ishal, kusma ya da döküntü eşlik ediyorsa (Cleveland Clinic).
• Bebeğin beslenmesi belirgin biçimde azalmış ve bu birkaç günden uzun sürüyorsa.
• İlk yaş günü geldiği halde henüz diş hekimi kontrolü yapılmadıysa. Bu acil değil ama ertelenmemesi gereken bir randevu.

Sık Sorulan Sorular

İlk diş kaçıncı ayda çıkar? Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi'ne göre ilk çıkan diş alt santral kesicidir ve 5-8 ay arasında beklenir. Amerikan Pediatri Akademisi süreci daha geniş tanımlıyor: diş çıkarma yaklaşık 4-7 aylıkta başlar. Amerikan Diş Hekimleri Birliği ise yaklaşık 6 ay diyor. Üçü de aynı dönemi tarif ediyor.

Bebeklerde diş çıkarma ayı kaydıysa sorun mudur? Genellikle değil. Sıra ve zamanlama kişiden kişiye değişir; erken ya da geç çıkma tek başına bir sorun işareti sayılmaz. Aralıkların geniş verilmesinin nedeni de budur. Diş gecikmesine büyüme ya da genel gelişimle ilgili başka işaretler eşlik ediyorsa hekiminize danışın.

Toplam kaç süt dişi vardır? 20 süt dişi vardır. NHS çocukların çoğunun 2-3 yaş arasında bütün süt dişlerine sahip olduğunu belirtiyor. Cleveland Clinic tamamlanmayı yaklaşık 2,5-3 yaşa koyuyor ve en son çıkan ikinci azıların üstte 25-33, altta 23-31 ayda sürebildiğini ekliyor.

Köpek dişi neden azıdan sonra çıkıyor? Sürme sırası ağızdaki yerleşim sırasıyla aynı değil. Birinci azılar 11-18 ayda, köpek dişleri 16-20 ayda beklenir. Bu yüzden yan kesici ile azı arasında bir süre boşluk kalır; oradaki köpek dişinin sırası henüz gelmemiştir.

Diş fırçalamaya ne zaman başlamalıyım? En geç ilk süt dişi çıktığında. Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi, fırçalamayı günde iki kez, yumuşak ve yaşa uygun bir fırçayla ebeveynin yapmasını öneriyor. CDC dişler çıkınca günde iki kez yumuşak, küçük başlı fırça ve suyla fırçalamayı, 2 yaş altında florürlü macun için önce hekime danışmayı söylüyor.

İlk diş hekimi randevusunu ne zaman almalıyım? Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi ilk muayeneyi ilk dişin sürdüğü zamana, en geç 12. aya koyuyor ve düzenli takip edilen bir "diş evi" kurulmasını öneriyor. CDC de ilk yaş gününe kadar diş hekimine gidilmesini söylüyor. Riski yüksek çocuklarda kontroller altı ay yerine üç ayda bir olabilir.

Kaynaklar

• AAPD — The Reference Manual of Pediatric Dentistry: Growth and Development
• NHS — Baby teething symptoms
• Cleveland Clinic — Teething (Teething Syndrome): Symptoms & Tooth Eruption Chart
• ADA / MouthHealthy — Eruption Charts
• American Academy of Pediatrics — When Does Teething Start?
• AAPD — Guideline on Infant Oral Health Care
• AAPD — Periodicity of Examination, Preventive Dental Services
• CDC — Oral Health Tips for Children

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.