Diş Çıkarma Ağrısına Ne İyi Gelir? Güvenli Olanlar ve Olmayanlar

Diş çıkarma ağrısını hafifletmek için en çok önerilen iki yöntem, temiz bir parmakla diş etine nazikçe masaj yapmak ve sert kauçuktan yapılmış bir diş halkası kullanmaktır. Amerikan Pediatri Akademisi, İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) bu iki yöntemde birleşiyor.

Öte yandan Türkiye'de yaygın olduğu halde hakkında resmi güvenlik uyarıları bulunan yöntemler de var.

Güvenli olanlar

Temiz parmakla diş eti masajı

Üç kaynak da aynı şeyi söylüyor. Bebeğin diş etlerini temiz bir parmakla ovmak, FDA'nın güvenli saydığı yöntemlerden biri. Amerikan Pediatri Akademisi diş etlerini parmaklardan biriyle nazikçe ovmayı ya da masaj yapmayı öneriyor; NHS de temiz bir parmakla yapılan nazik masajın yardımcı olabileceğini belirtiyor.

Sert kauçuktan yapılmış diş halkası

Bebeğe çiğnemesi için sert kauçuktan yapılmış bir diş halkası vermek de FDA'nın güvenli saydığı yöntemler arasında. Amerikan Pediatri Akademisi de diş halkalarının yardımcı olabileceğini, ancak sert kauçuktan yapılmış olmaları gerektiğini söylüyor.

Halkayı soğutun, ama asla dondurmayın

Bu, diş halkalarıyla ilgili en çok gözden kaçan uyarı. NHS diş halkasını asla dondurucuya koymamanızı söylüyor, çünkü donmuş bir halka bebeğinizin diş etlerine zarar verebilir. Soğutmak için buzdolabı yeterli.

Cleveland Clinic de aynı uyarıyı yapıyor ve listeyi genişletiyor: dondurulmuş diş halkaları çok sert oldukları için güvensiz; sıvı dolu halkalar ve plastik halkalar da güvensiz kabul ediliyor.

Türkiye'de "buzlukta beklet, daha çok rahatlar" tavsiyesi çok yaygın. Kaynaklar bunun tam tersini söylüyor.

Salya döküntüsünü önlemek

Diş çıkarma bebeğinizin normalden fazla salya akıtmasına yol açıyorsa, yüzünü nazikçe silmek döküntüyü önlemeye yardımcı olabilir (NHS).

Ağrı kesici konusunda ne biliyoruz?

NHS diş çıkarma ağrısı için parasetamolün 2 aylıktan, ibuprofenin 3 aylıktan itibaren kullanılabildiğini ve her zaman ilacın kendi kullanım talimatına uyulması gerektiğini belirtiyor.

Burada doz bilgisi vermiyoruz. Bebeğinize ağrı kesici verilip verilmeyeceğine, hangi ilacın ne miktarda kullanılacağına hekiminizle birlikte karar verin.

Şekerli gıda ve içeceklerden kaçınma

Diş çıkarma dönemindeki bebeğe şekerli gıda ve içecek verilmemeli (NHS). Rahatlatmak için verilen tatlı bir şey, çıkmakta olan dişler için ayrı bir risk oluşturur.

Tehlikeli olanlar

Aşağıdaki dört başlığın her biri hakkında resmi bir kurum uyarısı var. Bu ürünler Türkiye'de kolayca bulunabildiği ve sıkça önerildiği için uyarıları tek tek bilmek önemli.

1. Benzokainli diş jelleri

Benzokain, reçetesiz satılan bazı ağız bakım ürünlerinde etken madde olarak bulunan ve uygulandığı yeri uyuşturan bir ilaç (lokal anestezik).

FDA'nın uyarısına göre benzokain, kanın oksijen taşıma yeteneğini düşüren methemoglobinemi adlı duruma yol açabilir. FDA bu durumu ciddi ve bazen ölümcül olarak tanımlıyor.

Amerikan Pediatri Akademisi diş jellerinin diş etlerini uyuşturmak için asla kullanılmamasını söylüyor; bu jeller nadir durumlarda bebeklerin kan hücrelerini zehirleyebilir.

NHS'ye göre ise diş jellerinin etkili olduğuna dair kanıt yetersiz.

Bu jellerin faydasını gösteren kanıt yok; buna karşılık ciddi ve bazen ölümcül bir risk var.

2. Lidokainli jel

FDA'ya göre ağız içine uygulanan viskoz (koyu kıvamlı) lidokain solüsyonu bebeklerde ve küçük çocuklarda diş çıkarma ağrısını tedavi etmek için kullanılmamalıdır. FDA olası sonuçları da sayıyor: kalp sorunları, ağır beyin hasarı ve hatta ölüm.

3. Kehribar diş kolyeleri

Kehribar kolyeler Türkiye'de yaygın; hakkındaki uyarılar ise muhtemelen pek duyulmuyor.

FDA, kehribar diş kolyeleri gibi diş çıkarma takıları nedeniyle bebek ve çocuklarda strangülasyon (boğazın sıkışması) ve tıkanma kaynaklı ölüm ve ciddi yaralanma bildirimleri aldığını açıklıyor. Amerikan Pediatri Akademisi de riski iki yönlü tanımlıyor: strangülasyon ve tıkanma. Bu, hem kolyenin boyna dolanması hem de kopan bir boncuğun soluk borusuna kaçması demek.

Akademi somut bir olayı da aktarıyor: FDA'nın Aralık 2018 tarihli uyarısında, uykuda kehribar kolye nedeniyle strangülasyonla ölen 18 aylık bir çocuk yer alıyor.

Amerikan Pediatri Akademisi bebeklerin herhangi bir takı takmasını önermiyor.

Akademiye göre bu kolyelerin kullanımını modern bilim desteklemiyor ve kolyeler ağrıyı gidermek için hiçbir şey yapmıyor.

Boyna takılan diş halkaları da boğulma riski taşıyor (NHS).

Bu kolyelerin bu kadar yaygınlaşmasının bir sebebi, diş çıkarmanın zaten kendi kendini sınırlayan (kendiliğinden geçen) bir süreç olması. Kolye takıldıktan birkaç gün sonra bebeğin rahatlaması bu yüzden çok olası. Rahatlamayı sağlayan kolye değil, sürecin doğal seyri.

4. Homeopatik diş tabletleri

FDA bu ürünler hakkında somut bir sonuca vardı: tabletlerdeki belladona alkaloidi düzeyi tutarsızdı ve etikette belirtilen miktardan farklı olabiliyordu. Bu tespit üzerine ürünler ülke çapında geri çağrıldı.

FDA'ya göre belladona çocuklar için ciddi bir sağlık tehlikesidir ve etkileri öngörülemez. Düzeylerdeki tutarsızlık, ürünün ne kadar madde içerdiğinin önceden bilinememesi demektir.

"Doğal olduğu için zararsızdır" varsayımı burada tutmuyor: ürünlerde saptanabilir düzeyde belladona hiç bulunmaması gerekiyordu.

Emzirirken ısırma: ayrı ama bağlantılı bir sorun

Diş çıkaran bebeği olan ebeveynlerin sıkça kaygı duyduğu bu durum, zaman zaman emzirmeyi bırakma düşüncesini de tetikleyebiliyor.

Amerikan Pediatri Akademisi'ne göre aktif olarak emen bir bebek ısırmaz, çünkü dili alt dişlerini örter. Akademi ayrıca dişleri çıkmış ya da diş çıkarmakta olan pek çok bebeğin emzirirken hiç ısırmadığını belirtiyor.

Isırma genellikle beslenmenin sonuna doğru, bebek artık aktif emmeyi bıraktığında oluyor. Akademinin önerdiği yaklaşım şöyle:

• Parmağınızı hazır tutun ve bebeğin ritmik emmesi durur durmaz vakumu kırıp memenizi çekin.
• Isırma olduğunda kararlı bir şekilde "hayır" deyin ve bebeği memeden ayırın.
• Tepkinizi abartmayın. Büyük bir tepki bebek için ilgi çekici hale gelebilir.

Emzirmeyle ilgili ağrı ve meme sorunları için hekiminizden destek alın.

Özet tablo

Hangi belirtinin gerçekten diş çıkarmayla ilgili olduğunu diş çıkarma belirtileri yazısında, hangi dişin hangi ayda beklendiğini bebeklerde diş çıkarma tablosu yazısında bulabilirsiniz. Ateş varsa yöntem aramadan önce diş çıkarma ateş yapar mı yazısındaki eşiklere bakın.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Ateş varsa. 38 °C üzeri ateş diş çıkarmaya bağlı değildir (Cleveland Clinic); 38,3 °C üzeri ateşin kaynağı da büyük olasılıkla diş çıkarma değildir (Amerikan Pediatri Akademisi).
• Bebeğinize yukarıdaki tehlikeli ürünlerden biri verildiyse ve olağandışı bir belirti (özellikle cilt renginde değişiklik, solunum güçlüğü ya da uyanıklıkta azalma) gördüyseniz gecikmeden başvurun.
• Ağrı kesici kullanmayı düşünüyorsanız, kullanmadan önce.
• Bebek belirgin biçimde ve sürekli perişan görünüyorsa; Amerikan Pediatri Akademisi bunu açıklamanın diş çıkarmada olmadığına dair bir işaret sayıyor.
• Diş etinde şişlik, akıntı ya da iyileşmeyen bir yara varsa.

Sık Sorulan Sorular

Diş çıkarma ağrısına ne iyi gelir? En çok önerilen iki yöntem temiz bir parmakla diş etine nazik masaj ve sert kauçuktan yapılmış bir diş halkası. FDA, Amerikan Pediatri Akademisi ve NHS bu ikisinde birleşiyor. Halkayı buzdolabında soğutabilirsiniz; NHS asla dondurucuya konmaması gerektiğini belirtiyor.

Diş kaşıyıcıyı buzluğa koyabilir miyim? Hayır. NHS diş halkasının asla dondurucuya konmamasını, çünkü donduğunda bebeğin diş etlerine zarar verebileceğini belirtiyor. Cleveland Clinic de dondurulmuş halkaları çok sert oldukları için güvensiz sayıyor. Buzdolabında soğutmak yeterli.

Kehribar diş kolyesi işe yarar mı? Amerikan Pediatri Akademisi'ne göre bu kolyeleri modern bilim desteklemiyor ve kolyeler ağrıyı gidermek için hiçbir şey yapmıyor. Riske gelince FDA, diş çıkarma takılarına bağlı strangülasyon ve tıkanma kaynaklı ölüm ve ciddi yaralanma bildirimleri aldığını açıklıyor. Akademi bebeklerin herhangi bir takı takmasını önermiyor.

Diş jeli kullanabilir miyim? Amerikan Pediatri Akademisi diş jellerinin diş etlerini uyuşturmak için asla kullanılmamasını, nadiren bebeklerin kan hücrelerini zehirleyebileceğini söylüyor. FDA benzokainin ciddi ve bazen ölümcül olan methemoglobinemiye yol açabileceğini belirtiyor. NHS ise jellerin etkili olduğuna dair kanıtın yetersiz olduğunu yazıyor.

Bebeğim emzirirken ısırıyor, emzirmeyi bırakmalı mıyım? Amerikan Pediatri Akademisi'ne göre aktif olarak emen bir bebek ısırmaz, çünkü dili alt dişlerini örter; dişleri olan pek çok bebek hiç ısırmaz. Ritmik emme durduğunda parmağınızla vakumu kırıp memenizi çekmek, ısırma olduğunda kararlı bir "hayır" demek ve abartılı tepki vermemek öneriliyor.

Homeopatik diş tabletleri doğal olduğu için güvenli midir? FDA'nın laboratuvar analizi bunu desteklemiyor. İncelenen bazı ürünlerde atropin ve skopolamin düzeyleri etiketlerde belirtilen miktarları çok aştı. FDA, toksik bir madde olan belladona düzeylerindeki tutarsızlığın 2 yaş altı çocuklar için gereksiz bir risk oluşturduğunu belirtiyor.

Kaynaklar

• FDA — Safely Soothing Teething Pain in Infants and Children
• FDA — Hyland's Baby Teething Tablets ulusal geri çağırma duyurusu (belladona alkaloidi tutarsızlığı)
• American Academy of Pediatrics — Teething Necklaces and Beads: A Caution for Parents
• American Academy of Pediatrics — When Does Teething Start?
• American Academy of Pediatrics — Breastfeeding After Your Baby Gets Teeth
• NHS — Tips for helping your teething baby
• Cleveland Clinic — Teething (Teething Syndrome): Symptoms & Tooth Eruption Chart

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.