Çocuğum Cinsel Organıyla Oynuyor: 3-4 Yaşta Beden Merakı Normal mi?

Evet, büyük olasılıkla normaldir. "Çocuğum cinsel organıyla oynuyor" diyen bir ailenin gördüğü davranış, Amerikan Pediatri Akademisi'nin 2-6 yaş için "yaygın ve normal" saydığı listenin ilk maddesidir. Bu yaşta çocuklar bedenlerini keşfeder; cinsel organ da kol ve burun gibi bedenin bir parçasıdır ve dokunmak hoş bir his verebilir. Normal ile dikkat gerektiren arasındaki çizgi davranışın kendisinden çok sıklığına, yönlendirilebilir olup olmadığına ve zorlama içerip içermediğine bağlıdır.

Neden yapıyor?

Çocuk bu yaşta fiziksel duyumları, dokunmayı ve bedenini öğreniyor; bedenler arasındaki farkları merak ediyor. Raising Children Network'ün 0-3 yaş sayfası gerekçeyi böyle açıklıyor ve 2-3 yaşındaki çocukların çoğunun kendi ve başka çocukların bedenine karşı çok meraklı olduğunu ekliyor. Aynı kaynağın 4-6 yaş sayfası da kendi bedenini keşfetmeyi, cinsel organına dokunmayı ya da mastürbasyonu bu yaşın tipik davranışları arasında sayıyor.

Bu, yetişkin anlamında cinsellik değil. Çocuk hoş bir his buluyor, tekrarlıyor; sıkıldığında, yorulduğunda ya da uykuya dalarken buna daha çok başvuruyor. Okul öncesi dönemde özel bölgelerini keşfetmek ve onlara dokunmak, elle ya da bir nesneye sürtünmek, soyunup çıplak kalmak istemek de yaygın davranışlar arasında; ABD Ulusal Çocuk Travmatik Stres Ağı'nın (NCTSN) veli rehberi bunları böyle listeliyor.

Tuvalet eğitimiyle aynı döneme denk gelmesi de anlaşılır: bez çıkınca çocuk o bölgeye ilk kez rahatça ulaşıyor. 3 yaş tuvalet eğitimi yazısında bu dönemin bütününü ele alıyoruz.

Normal mi, dikkat gerektiriyor mu? AAP'nin ayrımı

Amerikan Pediatri Akademisi'nin "Sexual Behaviors in Young Children: What's Normal, What's Not?" sayfası 2-6 yaş için üç kademeli bir liste veriyor. Aşağıdaki tablo o listeyi olduğu gibi aktarıyor.

Akademi ilk kademe için üç kelime ekliyor: bu davranışlar geçici, çok sık değil ve kolayca başka yöne çevrilebilir. Tabloyu okurken çocuğun ne yaptığından çok, bunu ne kadar sık ve ısrarla yaptığına ve yönlendirilebilir olup olmadığına bakmak gerekiyor.

Raising Children Network aynı ayrımı kendi diliyle yapıyor. 0-3 yaş sayfasında dikkat işaretleri: başka bir şeye yönlendirilmeye çalışıldığı halde cinsel organına dokunmayı ya da sürtmeyi sürdürmek; tekrarlayan itme hareketleri gibi yetişkin cinsel eylemlerini taklit etmek; başkalarının cinsel organına dokunmakta ısrar etmek. 4-6 yaş sayfasında: yönlendirmeye rağmen ısrarla mastürbasyon, herkesin içinde mastürbasyon, başka çocukların cinsel organına dokunmaya ısrarla çalışmak, başka bir çocuğu cinsel davranışa zorlamak.

Davranışın çocuğun gelişim düzeyinin açıkça ötesinde olması, NCTSN'e göre bir sorun işaretidir; örneğin üç yaşındaki bir çocuğun bir yetişkinin cinsel organını öpmeye çalışması. Tehdit ya da zor içermesi, yaş ve beceri farkı büyük çocuklar arasında geçmesi, çocukta güçlü bir duygusal tepki yaratması da aynı listede.

Doktorculuk oyunu

"Sen bana göster, ben sana göstereyim" ya da doktor-hasta oyunu, Raising Children Network'e göre 4-6 yaşta tipik: çocuklar çıplak olmayı ya da cinsiyet rollerini içeren oyunlar oynuyor. Akademi'nin listesinde de akranın cinsel organına bakmak ve kendi cinsel organını göstermek "yaygın ve normal" kademesinde.

Ayrım yine aynı: iki yaşıt çocuk, karşılıklı merak, zorlama yok, söylendiğinde bırakıyorlar. Bunlardan biri eksikse tablo değişiyor; özellikle yaş farkı büyükse ya da biri istemiyorsa.

Raising Children Network yönlendirmek için şöyle bir cümle öneriyor: "Giysilerinizi giyin ve mutfağa gelin, atıştırmalık var." Bağırmadan, "ne yapıyorsunuz siz" demeden. Sonra, baş başayken: evde giysisiz oynamak olabilir ama başkaları görürken olmaz. Bu, 3-4 yaş mahremiyet eğitimi yazısında anlattığımız kuralın oyun içindeki hali.

Bir veli vakası. Bir velimizin anlattığı şu tablo tanıdık gelebilir: Üç yaşındaki kızı akşamları koltukta uykusu gelince elini külodunun içine sokuyor; anne ilk seferinde "ayıp, çek elini" demiş, çocuk ağlamış, ertesi gün yine yapmış. Sonra iki şeyi değiştirmişler: uyku saatini biraz öne almışlar, çünkü davranış hep yorgunlukla geliyordu; ve cümleyi "orası senin özel yerin, istersen odanda olabilir, burada olmaz" diye kurmuşlar. Davranış tamamen bitmemiş, ama koltuktan odaya taşınmış ve azalmış. Anne "utandırmadığımda daha kolay bırakıyor" diyor.

Utandırmadan nasıl yönlendirilir?

Amerikan Pediatri Akademisi sakin biçimde yönlendirmeyi ve "bunu özel bir yerde yap" demeyi öneriyor. Bu cümle davranışın yerini belirler ve çocuğu utandırmadan sınır koyar.

Somut adımlar:

1. Önce kendinizi sakinleştirin. Derin nefes alın, ona kadar sayın, gerekirse kapıyı kapatıp iki dakika uzaklaşın; NCTSN'in ilk önerisi bu. Çocuk sizin yüzünüzdeki paniği okuyacaktır; okuduğu şey "bedenimle ilgili korkunç bir şey var" olmasın.
2. Adlandırın, yargılamayın. "Cinsel organına dokunuyorsun, biliyorum hoş bir his. Bu, özel bir şey; odanda olabilir, salonda olmaz."
3. Dikkati başka yöne çevirin. Raising Children Network'ün önerdiği gibi, eline bir şey vermek ya da ortam değiştirmek. Sıkıntıdan ya da yorgunluktan yapıyorsa bu genellikle yeter.
4. Doğru adları kullanın. Akademi anatomik terimlerin kullanılmasını öneriyor: penis, vajina. Kız çocuğunda dıştan görünen bölgenin adı ise vulvadır. "Orası" demek, konuyu konuşulamaz hale getiriyor.
5. Ekranı gözden geçirin. Akademi'nin listesinde çocuğun izlediklerini denetlemek de var. Çocuğun yetişkin hareketlerini taklit etmesi çoğu zaman gördüğü bir şeyle ilgili.
6. Beden özerkliği ve rıza. Akademi bunu da öneriyor: bedenin sana ait, başkasının bedeni ona ait. Doktorculuk oyununu bu kuralla konuşabilirsiniz: "Merak etmek normal ama özel yerler özeldir, arkadaşlarla bile." NCTSN'in veli rehberi de başkalarının bedenini merak etmenin normal olduğunu, ama özel bölgelerin arkadaşlarla bile özel kaldığını söyleyerek bitiyor.

Ne yapmamalı: bağırmak, "ayıp" demek, elini vurmak, cezalandırmak. Bunlar davranışı durdurmuyor, gizliyor. Çocuğun bedeniyle ilgili bir şeyi ileride size anlatma olasılığını da düşürüyor.

Anaokulunda cinsel davranış görüldüğünde

Okulda iki çocuk tuvalette birbirine bakmış, ya da bir çocuk sınıfta elini külodunun içine sokmuş: bu, öğretmenin sakin biçimde yönlendireceği gündelik bir durum; büyütülecek bir şey değil. Akademi'nin listesindeki "yaygın ve normal" davranışlar grup ortamında da görülüyor; akranla bir arada olmanın kendisi bu merakı artırıyor. Akran ilişkilerini genel olarak akran ilişkileri ve sosyalleşme yazısında anlattık.

Ailenin okuldan bekleyebileceği şey: durumun abartılmadan ama saklanmadan aktarılması, evde ve okulda aynı cümlenin kullanılması ve davranışın tekrarlayıp tekrarlamadığının gözlenmesi. Tekrar, ısrar ve zorlama varsa okul da aile de tabloyu birlikte değerlendirmeli.

Ne zaman bir uzmana danışmalı

• Amerikan Pediatri Akademisi'nin üçüncü kademesindeki davranışlardan biri görülüyorsa: işlevi bozan, yönlendirilemeyen, çocuğu ya da başkasını inciten, yaralanmaya yol açan, saldırganlıkla birlikte, zorlama içeren, yetişkin cinsel eylemini taklit eden.
• Raising Children Network'e göre çocuk durması istendiği halde zararlı davranışı sürdürüyorsa; ilk adres aile hekimi ya da çocuk-aile sağlığı hemşiresi, Türkiye'de çocuk hekimi.
• Davranış çocuğun gelişim düzeyinin açıkça ötesindeyse ya da çocukta güçlü bir duygusal tepki yaratıyorsa (NCTSN).
• Davranış aniden ortaya çıktıysa ve çocuk yeni bir korku, uyku değişikliği ya da içe kapanma gösteriyorsa.
• Gelişim düzeyine uygun görünmeyen bir davranış varsa çocuk hekimine danışın; Akademi'nin genel ölçütü bu.

Gelişimi izlerken hangi işaretin bekleme, hangisinin başvuru gerektirdiğini 3-4 yaş gelişimini izlemek: ne zaman uzmana yazısında ayrıntılı anlattık.

İzci’de bu konuya nasıl yaklaşıyoruz?

Çocuğunuzun okulda hangi anlarda zorlandığını ve nelerden keyif aldığını sizinle paylaşırız. Evde yaşadıklarınızı da dinler, neleri deneyebileceğinizi birlikte konuşuruz. Aile Koçluğu görüşmelerinde sonuçlarını da takip ederiz.

Sık Sorulan Sorular

3 yaşında çocuk cinsel organını elliyor, normal mi? Evet. Amerikan Pediatri Akademisi 2-6 yaşta cinsel organa açıkta ya da özel alanda dokunmayı "yaygın ve normal" davranışlar arasında sayıyor; Raising Children Network de kendi bedenini keşfetmeyi bu yaşın tipik davranışı olarak veriyor. Asıl bakılacak şey davranışın sıklığı ve yönlendirilebilir olup olmadığı.

Çocuğum cinsel organıyla oynuyor, ne demeliyim? Akademi'nin önerdiği cümle kısa: "Bunu özel bir yerde yap." Sakin bir sesle söylenen bu cümle, davranışı yasaklamadan yerini belirliyor. Doğru organ adını kullanmak, dikkati başka yöne çevirmek ve yorgunluk ya da sıkıntı gibi tetikleyiciyi azaltmak da aynı kaynakların önerileri arasında.

Doktorculuk oyunu normal mi? Raising Children Network'e göre 4-6 yaşta çıplaklık ya da cinsiyet rolleri içeren oyunlar tipik. Normal sayılması için iki koşul: yaşıt çocuklar arasında ve zorlama olmadan. Sakin bir yönlendirme cümlesi yeterli; sonra evde giysisiz oynamanın olabileceğini ama başkaları görürken olmayacağını konuşabilirsiniz.

Hangi davranışlar dikkat gerektirir? Akademi'ye göre: davranış çocuğun bir işe odaklanmasını engelliyorsa, yönlendirmeye rağmen sürüyorsa, çocuğu ya da başkasını incitiyorsa, yaralanmaya yol açıyorsa, saldırganlık ya da zorlama içeriyorsa, yetişkin cinsel eylemini taklit ediyorsa. NCTSN bunu "gelişim düzeyinin açıkça ötesinde" diye özetliyor.

Anaokulunda cinsel davranış görülürse ne olur? Akademi'nin normal saydığı davranışlar grup ortamında da görülüyor; öğretmenin sakin yönlendirmesi çoğunlukla yeterli. Aileden beklenen, okulla aynı cümleyi kullanmak; okuldan beklenen, durumu abartmadan aktarmak ve tekrar edip etmediğini izlemek. Israr, tekrar ya da zorlama varsa okul ve aile birlikte değerlendirmeli.

Bağırmak ya da ceza vermek durdurur mu? Hayır; gizler. NCTSN önce anne babanın sakinleşmesini, sonra açık uçlu sorularla konuşmasını öneriyor. Utandırma ve ceza, çocuğun ileride bedeniyle ilgili bir şeyi size anlatma olasılığını düşürür; bu da beden güvenliği açısından asıl kaybettirdiği şey.

Kaynaklar

• American Academy of Pediatrics — Sexual Behaviors in Young Children: What's Normal, What's Not?
• Raising Children Network — Childhood sexual behaviour at 0-3 years
• Raising Children Network — Childhood sexual behaviour at 4-6 years
• Raising Children Network — Sex education for children 0-8 years
• NCTSN — Sexual Development and Behavior in Children: Information for Parents and Caregivers

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.