Çocuklarda Tırnak Yeme: Neden Başlar, Nasıl Geçer?

Çocuklarda tırnak yeme çoğunlukla 3-4 yaş civarında başlar ve çoğu zaman kaygıdan çok can sıkıntısına ya da zorlu bir işe odaklanmaya eşlik eder. Nemours KidsHealth bunu çocukluğun en yaygın alışkanlıklarından biri sayıyor. Kanıtlara göre ceza işe yaramıyor; acı oje ve eldiven de çoğu zaman yarar sağlamıyor. Daha etkili yaklaşım, alışkanlığın ne zaman ortaya çıktığını fark edip o anı başka bir etkinlikle doldurmak ve tırnağı yemeye elverişli olmayacak kadar kısa tutmaktır.

Neden bu yaşta başlıyor?

Tırnak yemeyle ilgili araştırmaları derleyen 2011 tarihli bir makaleye (Ghanizadeh, Iranian Journal of Medical Sciences) göre tırnak yeme genellikle 3 ya da 4 yaşından önce başlamıyor. Amerikan Pediatri Akademisi de başlangıcı 3-6 yaş arasına yerleştiriyor ve alışkanlığın daha büyük çocuklukta sürebileceğini ekliyor.

Neden bu yaş? Bu sorunun kesin bir cevabı yok; ama üç ipucu var:

• Kendini yatıştırma. Amerikan Pediatri Akademisi'ne göre bu tür tekrarlayıcı alışkanlıkların yapısı, beyin için yatıştırıcı bir işlev gördüklerini düşündürüyor. Cleveland Clinic de kronik tırnak yemenin çoğunlukla kendini yatıştırma niteliği taşıdığını, bir sakinlik hissi verdiğini yazıyor.
• Can sıkıntısı ve odaklanma. Ghanizadeh'in derlemesine göre tırnak yeme genellikle kaygıdan çok can sıkıntısı ya da zor bir problem üzerinde çalışma sırasında ortaya çıkıyor. Çocuğunuz çizgi film izlerken, arabada ya da bir yapbozla uğraşırken tırnak yiyorsa bu tabloya uyuyor.
• Aile. Nemours KidsHealth tırnak yemenin güçlü bir ailesel ya da genetik bileşeni olabileceğini söylüyor. Ghanizadeh'in aktardığı bir çalışmada tırnak yiyen çocukların yüzde 36,8'inin ailesinde en az bir kişi daha tırnak yiyordu. Raising Children Network'ün sorusu bu yüzden yerinde: çocuğunuzda bir alışkanlık başlıyorsa, bu sizin alışkanlıklarınızdan biri mi?

Tırnak yeme ile parmak emme akraba alışkanlıklardır; ikisi de aynı yaşlarda ve benzer işlevle ortaya çıkıyor. Parmak emmeyi parmak emme nasıl bırakılır yazısında ayrıca anlattık.

Tırnak yeme psikolojik mi?

Velilerin sık sorduğu bir soru bu; cevabı "hem evet hem hayır". Tırnak yeme bir davranış; her davranış gibi ruhsal bir bileşeni var. Ama bu, "çocuğumun bir sorunu var" anlamına gelmiyor.

Ghanizadeh'in derlemesine göre tırnak yeme çoğunlukla kaygıdan çok can sıkıntısıyla ilişkili. Nemours KidsHealth gerginliği boşaltma işlevi görebileceğini söylüyor; MyHealth Alberta stresi ve ailede görülen örneği yaygın tetikleyiciler arasında sayıyor. Stres bu tetikleyicilerden yalnızca biri.

Üç yaşta alışkanlık yalnız ekran başında ya da beklerken ortaya çıkıyorsa büyük olasılıkla can sıkıntısıdır. Yeni bir ortamla, kreşle ya da bir korkuyla birlikte başladıysa altında bir gerginlik olabilir; o zaman asıl ele alınması gereken bu gerginliktir. Kreş başlangıcı için okula uyum süreci, korkular için 3-4 yaş korkuları yazıları bu konuları anlatıyor.

Kronik hale gelen tırnak yemenin tıbbi adı "onikofaji"; Cleveland Clinic bunu bedene odaklı tekrarlayıcı davranışlar arasında sınıflıyor. Ama bu sınıflama yetişkinleri ve kronik durumu tanımlıyor; üç yaşındaki bir çocuğun tırnağını yemesi bu kategoriye girmiyor.

Bir veli vakası. Bir velimizin anlattığı şu tablo tanıdık gelebilir: Dört yaşına yeni girmiş oğlu tırnaklarını dibine kadar yemiş, parmak uçları kızarmış. Anne "her uyardığımda daha çok yiyor" diyor. Birlikte bir hafta not tutmuşlar: tırnak yeme neredeyse yalnız tablet karşısında ve akşam yemeğini beklerken oluyor. Uyarı sayısını sıfıra indirmişler; tablet süresini kısaltıp o saati mutfakta yardım işine çevirmişler, beklerken eline bir kalem ve kağıt vermişler. Üç hafta sonra parmak uçları iyileşmiş; tırnak yeme tamamen bitmemiş ama artık nadir.

Tırnak yeme neye yol açar?

Çoğu zaman hiçbir şeye. Ama uzun süren ve şiddetli tırnak yemenin sonuçları kaynaklarda listeleniyor:

Tablo, ne zaman müdahale etmek gerektiğini ayırt etmeye yarıyor. Tırnaklar kısa ama parmak uçları sağlamsa, alışkanlık günün bir iki anıyla sınırlıysa üç yaşında bekleyip gözlemlemek makul.

Tırnak yemeyi bırakma: ne işe yarıyor, ne yaramıyor

Yaramayanlar önce

• Ceza. Ghanizadeh'in derlemesine göre ceza tırnak yemenin tedavisinde etkili değil. MyHealth Alberta cezanın, dırdırın ve utandırmanın durumu daha da kötüleştirebileceğini yazıyor.
• Acı oje ve kapatma. Aynı derleme, tırnağı tatsız maddeyle kaplamayı ya da örtmeyi pek çok anne babanın denediğini ama bunun genellikle etkisiz olduğunu söylüyor. Amerikan Pediatri Akademisi de acı tadı olan maddeleri bir hatırlatıcı olarak sayıyor ve başarı oranının düşük olduğunu belirtiyor.
• Sürekli uyarmak. Raising Children Network "nazikçe hatırlatın" diyor; hatırlatmanın seyrek olması da önemli. Her seferinde "elini ağzından çek" demek, çocuğa alışkanlığı fark ettirmekten çok çatışma yaratıyor.

Yarayanlar

1. Alışkanlığın üzerinde durmamakla başlamak. Amerikan Pediatri Akademisi'nin ilk önerisi bu: kendini yatıştıran alışkanlıkların çoğu zamanla kayboluyor.

2. Tırnağı kısa ve yumuşak tutmak. Kısa, pürüzsüz tırnak ve yumuşak tırnak eti çocuğu yemeye daha az özendiriyor (MyHealth Alberta).

3. Tetikleyiciyi bulmak. MyHealth Alberta ne zaman yediğini not etmeyi öneriyor. Bir haftalık kısa gözlem çoğunlukla bir iki tekrarlayan an ortaya çıkarıyor.

4. O anı doldurmak. Aynı kaynak çizim ya da yazı gibi yerine koyma etkinlikleri öneriyor. Raising Children Network de başka bir etkinliğe yönlendirmeyi ve dikkat dağıtmayı sayıyor. Ekran başında tırnak yiyen çocuk için en doğrudan yol ekranı azaltmak; 3 yaşındaki çocukla evde ne yapılır yazısındaki oyunlar bu boşluğu doldurmaya yarar.

5. Övgü ve ödül. Amerikan Pediatri Akademisi'ne göre davranış değiştirmenin en başarılı yolu olumlu pekiştirme; alışkanlığın görülmediği süreleri ödüllendirmek. Nemours KidsHealth'in örneği somut: çocuk tırnaklarını yemeden uzatabilirse ödül olarak oje sürmesine izin vermek. Üç dört yaş için bu, bir çıkartma çizelgesi ya da hafta sonu küçük bir seçim hakkı olabilir.

6. Çocuğu ortak etmek. MyHealth Alberta ve Raising Children Network aynı şeyi söylüyor: çocuğun yöntemi seçmesine izin verin. Üç yaşındaki bir çocuk "çıkartma çizelgesi mi, elinde sıkacağı küçük bir top mu" gibi basit bir seçim yapabilir; seçtiği yönteme daha çok sahip çıkar.

7. Alışkanlık tersine çevirme. Ghanizadeh'in derlemesine göre umut vadeden davranışsal yaklaşım bu: önce çocuğun eli ağzına giderken fark etmesi, sonra elini yumruk yapmak ya da bir şey tutmak gibi tırnak yemeyi engelleyen bir hareket yapması. Küçük çocukta bunu bir psikologla yapılandırmak daha kolay.

Bir de MyHealth Alberta'nın hatırlatması var: fiziksel aktivite. Gün içinde yeterince koşmuş, tırmanmış bir çocuğun boşaltacak daha az gerginliği kalıyor.

Ne zaman hekime ya da uzmana başvurmalı

• Tırnak batması ya da tırnak çevresinde enfeksiyon varsa (Nemours KidsHealth).
• Tırnakta, tırnak etinde ya da çevre deride fiziksel hasar ya da enfeksiyon belirtisi varsa (Cleveland Clinic).
• Çocuk beklendiği gibi iyileşmiyorsa (MyHealth Alberta).
• Alışkanlık belirgin sosyal ya da işlevsel soruna yol açıyorsa (Nemours KidsHealth).
• Alışkanlık kaygıyla bağlantılı görünüyorsa aile hekimi, sürüyorsa psikolog (Raising Children Network).
• Diş ve çene sorunları için diş hekimi (Ghanizadeh'in derlemesi).

İzci’de bu konuya nasıl yaklaşıyoruz?

Çocuğunuzun okulda hangi anlarda zorlandığını ve nelerden keyif aldığını sizinle paylaşırız. Evde yaşadıklarınızı da dinleyip neleri deneyebileceğinizi birlikte konuşuruz. Aile Koçluğu görüşmelerinde sonuçları takip ederiz.

Sık Sorulan Sorular

3 yaşında çocuk tırnak yiyor, normal mi? Evet. Ghanizadeh'in derlemesine göre tırnak yeme genellikle 3-4 yaşından önce başlamıyor; Amerikan Pediatri Akademisi başlangıcı 3-6 yaşa yerleştiriyor. Nemours KidsHealth bunu çocukluğun en yaygın alışkanlıklarından biri sayıyor. Parmak uçları sağlamsa ve alışkanlık günün birkaç anıyla sınırlıysa gözlemleyerek beklemek makul.

Tırnak yeme psikolojik mi? Kısmen. Derlemeye göre tırnak yeme çoğunlukla kaygıdan çok can sıkıntısıyla ya da zor bir işe odaklanmayla ilişkili. Stres bir tetikleyici olabilir ama tek tetikleyici değil. Alışkanlık yeni bir ortamla ya da korkuyla birlikte başladıysa altta yatan gerginliği ele almak daha doğru olur.

Tırnak yeme nasıl önlenir? Tırnağı kısa ve pürüzsüz tutmak, ne zaman yediğini not etmek, o anları çizim ya da elle uğraşma gibi bir etkinlikle doldurmak, yemediği süreleri övmek ve çocuğu yöntem seçimine ortak etmek. MyHealth Alberta ve Amerikan Pediatri Akademisi'nin listesi bu; hepsi çatışmak yerine fark ettirmeye dayanıyor.

Acı oje sürmek işe yarar mı? Genellikle hayır. Ghanizadeh'in derlemesine göre tırnağı tatsız maddeyle kaplamak pek çok ailenin denediği ama çoğunlukla etkisiz bir yöntem. Amerikan Pediatri Akademisi de başarı oranının düşük olduğunu yazıyor. En fazla övgü ve yerine koyma yöntemlerinin yanında bir hatırlatıcı olabilir.

Ceza vermek ya da her seferinde uyarmak doğru mu? Hayır. Derlemeye göre ceza tırnak yemede etkili değil; MyHealth Alberta cezanın, dırdırın ve utandırmanın durumu kötüleştirebileceğini söylüyor. Raising Children Network nazik ve seyrek hatırlatmayı öneriyor. Sürekli uyarı ise çocukla aranızda çatışmaya dönüşüyor.

Tırnak yeme ne zaman geçer? Derlemeye göre tırnak yeme yaşla ilişkili ve yaygınlığı yaş ilerledikçe azalıyor; ama okul çağında ve ergenlikte sürebiliyor. Üç yaşta başlayan alışkanlığın ne zaman biteceğine dair bir takvim yok. Amerikan Pediatri Akademisi çoğu alışkanlığın zamanla kendiliğinden geçtiğini söylüyor; parmak uçlarında hasar ya da enfeksiyon varsa beklemek yerine hekime gitmek gerekiyor.

Kaynaklar

• Iranian Journal of Medical Sciences (2011) — Ghanizadeh A, Nail Biting; Etiology, Consequences and Management
• American Academy of Pediatrics — Common Childhood Habits
• Nemours KidsHealth — Your Child's Habits
• MyHealth Alberta — Nail-Biting in Children: Care Instructions
• Raising Children Network — Habits: children 1-8 years
• Cleveland Clinic — 5 Tips on How To Stop Nail Biting

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.