Bebeklerde Alerjen Gıdalar Ne Zaman Verilir?

Yıllarca ailelere yer fıstığı, yumurta ve balık gibi alerjen besinleri geciktirmeleri söylendi; güncel öneri ise neredeyse tersidir. NHS'ye göre yer fıstığı ve yumurtayı 6-12 aydan sonraya ertelemek, bu besinlere alerji gelişme riskini artırabilir. Alerjen besinler, ek gıdaya başlandığında, yani yaklaşık 6. aydan itibaren, diğer besinler gibi verilebilir. Önemli olan, her birini teker teker denemek; böylece olası bir tepkiyi fark edebilirsiniz.

Önce neden geciktirilmesi öneriliyordu?

Mantık sezgisel olarak makuldü: bağışıklık sistemi olgunlaşana kadar güçlü alerjenlerle karşılaşmasın, böylece alerji gelişmesin. Bu yüzden geciktirme uzun yıllar standart öneri oldu.

Ancak bu uygulama yaygınlaştıkça besin alerjisi oranları azalmadı. Gereken veriyi 2015'te New England Journal of Medicine'da yayımlanan bir çalışma sağladı.

LEAP çalışması: dönüm noktası

Du Toit ve arkadaşlarının yürüttüğü LEAP çalışması, yer fıstığı alerjisi açısından yüksek riskli 640 bebeği kapsadı. Yüksek riskli sayılanlar, şiddetli egzaması ve/veya yumurta alerjisi olan bebeklerdi.

Bu bebekler 4-11 aylıkken rastgele iki gruba ayrıldı. Bir gruba yer fıstığı düzenli olarak verildi, diğer grup yer fıstığından kaçındı. Çocuklar 60. ayda, yani 5 yaşındayken değerlendirildi.

Sonuçlar:

Her iki grupta da fark istatistiksel olarak anlamlıydı, yani farkın tesadüften kaynaklanma olasılığı çok düşüktü. Çalışma, erken tanıtımın yer fıstığı alerjisi gelişme sıklığını azalttığını gösterdi.

İkinci satıra göre deri testi zaten pozitif olan, yani duyarlılığı başlamış bebeklerde bile erken tüketim koruyucu görünüyor. Ancak bu bebekler bir çalışma protokolü içinde, uzman gözetiminde tüketime başladı; bu, evde kendi başınıza deneyeceğiniz bir şey değil.

Kurumların bugünkü duruşu

NHS: Yer fıstığı ve tavuk yumurtasının 6-12 aydan sonraya ertelenmesinin bu besinlere alerji riskini artırabileceğini belirtiyor. Bu besinlerin yaklaşık 6 aydan itibaren, tıpkı diğer besinler gibi bebeğin beslenmesine katılabileceğini söylüyor. Önemli koşul: teker teker verilecek, böylece olası bir tepki fark edilebilecek.

CDC: Alerjen olabilecek besinlerin, diğer besinler tanıtılırken aynı dönemde tanıtılmasını öneriyor; alerjenler için ayrı bir takvim yok.

ESPGHAN: Alerjen besinlerin, tamamlayıcı beslenmeye başlandığında 4. aydan sonra herhangi bir zamanda tanıtılabileceğini belirtiyor. İki konuda daha ayrıntılı:

• Yer fıstığı, yüksek riskli bebeklerde 4-11 ay arasında ve konuyla ilgili eğitimli bir uzmanın değerlendirmesinin ardından verilmeli.
• Gluten 4-12 ay arasında tanıtılabilir; ilk haftalarda yüksek miktarda gluten alımından kaçınılmalıdır.

NHS'nin ek uyarısı: Bebeğinizin tanı konmuş bir besin alerjisi, egzaması varsa ya da ailede alerji, egzama, astım veya saman nezlesi öyküsü varsa, alerjen besinlere başlamadan önce hekiminize danışın.

Tüm bu öneriler ek gıdaya başlama zamanıyla iç içe. NHS'ye göre ek gıdaya yaklaşık 6 aylıkken başlanmalı ve alerjen içeren besinler yaklaşık 6 aydan itibaren, teker teker ve küçük miktarlarda verilebilir. Sürecin başını ayrıntılı okumak isterseniz ek gıdaya geçiş yazımıza bakabilirsiniz. Bebeğinizin hazır olma işaretlerini gösterip göstermediğini ise 6 aylık bebek gelişimi yazımızda bulabilirsiniz.

Ana alerjen listesi ve nasıl sunulacağı

NHS'nin ana alerjen listesi, sunum uyarılarıyla birlikte:

Bu listedeki besinlerin hiçbirinin diğerlerinden farklı bir takvimi yok. Fark yalnızca sunum biçiminde ve tepkiyi dikkatle izlemekte.

Teker teker vermek ne demek?

Bir öğünde iki yeni alerjeni birden denerseniz, tepki çıktığında hangisinin sorumlu olduğunu bilemezsiniz. Pratikte yeni bir alerjeni küçük miktarda ve günün erken saatinde verin, birkaç gün aynı besini sürdürün, sonra bir sonrakine geçin. Böylece hem tepkiyi fark edersiniz hem de bebeğin o besini tanıması için gereken tekrarı sağlamış olursunuz.

Boğulma güvenliği alerji güvenliğinden ayrıdır

Bu iki konu sık karıştırılır. Bütün kuruyemiş, alerji nedeniyle değil boğulma nedeniyle yasaktır: NHS bütün kuruyemişin 5 yaş altındaki çocuklara verilmemesi gerektiğini belirtiyor. Yer fıstığı, ince öğütülerek ya da ezme halinde, uygun kıvamda sunularak tanıtılır. Amerikan Pediatri Akademisi ayrıca kalın fıstık ezmesi topaklarını yüksek riskli besinler arasında sayıyor; ezmeyi inceltmek gerekir. Lokma büyüklüğü ve kıvam kurallarının tamamını BLW mi püre mi yazımızda ele aldık.

Yüksek riskli bebek kimdir?

NHS'nin tanımına göre şu durumlardan biri varsa alerjen besinlere başlamadan önce hekiminize danışın:

• Bebeğinizde tanı konmuş bir besin alerjisi var.
• Bebeğinizde egzama var.
• Ailede alerji, egzama, astım ya da saman nezlesi öyküsü var.

Bu, "alerjenleri vermeyin" anlamına gelmiyor. Aksine LEAP çalışmasının katılımcıları tam da bu tanıma uyan bebeklerdi ve erken tüketim onlarda koruyucu çıktı. Yüksek riskli bir bebekte yapmanız gereken, tanıtım planını hekiminizle birlikte hazırlamak. ESPGHAN da yer fıstığı için yüksek riskli bebeklerde uzman değerlendirmesi sonrası tanıtımı öneriyor.

Tepki belirtilerini fark ederseniz ne yapmalı?

Yeni bir alerjen verdikten sonra bebeğinizi izleyin. Aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıkarsa besini kesin ve hekiminize başvurun:

• Ciltte kızarıklık, kabarık döküntü ya da kaşıntı
• Dudak, göz kapağı ya da yüzde şişme
• Kusma, ishal ya da belirgin huzursuzluk
• Burun akıntısı, hapşırık, gözlerde sulanma

Şu belirtilerde acil yardım isteyin, beklemeyin:

• Nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da hızlı nefes alma
• Dudak, dil ya da boğazda şişme ile birlikte yutma veya konuşma güçlüğü
• Renk değişimi, aşırı uyuşukluk, bayılma ya da uyandırılamama

Tepki geçtikten sonra bile o besini kendi başınıza tekrar denemeyin; bir sonraki adımı hekiminizle kararlaştırın.

Sık karşılaşılan iki yanlış anlama

"Alerjik olabilir, hiç vermeyeyim." Kanıt bunun tersini gösteriyor: NHS, yer fıstığı ve yumurtayı 6-12 aydan sonraya ertelemenin alerji riskini artırabileceğini belirtiyor.

"Bir kez verdim, tepki çıkmadı, konu kapandı." Alerjen tanıtımı bir kerelik iş değildir. Tepki çıkmayan besinleri bebeğinizin beslenmesinde nasıl sürdüreceğinizi hekiminizle konuşun. Hangi besinleri hangi sırayla sunacağınıza dair somut bir liste için 6 aylık bebek ek gıda listesi yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Yukarıdaki acil belirtilerden biri varsa: vakit kaybetmeden acil yardım.
• Bebeğinizde egzama, tanı konmuş besin alerjisi ya da ailede alerji öyküsü varsa: alerjen tanıtımına başlamadan önce.
• Bir besinden sonra tekrarlayan kusma, ishal ya da döküntü görüyorsanız.
• Alerji kaygısıyla besin çeşitliliğini daralttıysanız ve bebeğin kilo alımı yavaşladıysa.
• Yer fıstığı tanıtımı konusunda tereddütteyseniz: ESPGHAN yüksek riskli bebeklerde uzman değerlendirmesini öneriyor.

Sık Sorulan Sorular

Bebeklerde alerjen gıdalar kaç aylıkken verilir? NHS'ye göre bu besinler yaklaşık 6 aydan itibaren, diğer besinler gibi verilebilir; teker teker vermek tepkiyi fark etmeyi sağlar. ESPGHAN alerjenlerin 4. aydan sonra herhangi bir zamanda tanıtılabileceğini belirtiyor. CDC ise alerjenlerin diğer besinlerle aynı dönemde tanıtılmasını öneriyor.

Yer fıstığını geciktirmek gerçekten riskli mi? NHS, yer fıstığı ve yumurtayı 6-12 aydan sonraya ertelemenin bu besinlere alerji riskini artırabileceğini söylüyor. LEAP çalışmasında deri testi negatif yüksek riskli bebeklerde 5 yaşındaki yer fıstığı alerjisi kaçınma grubunda %13,7, tüketim grubunda %1,9 bulundu.

Bebeğime bütün fındık verebilir miyim? Hayır. NHS bütün kuruyemişin 5 yaş altındaki çocuklara verilmemesi gerektiğini belirtiyor; bu bir boğulma riskidir. Kuruyemiş ve yer fıstığı ince öğütülmüş ya da ezme biçiminde sunulur. Amerikan Pediatri Akademisi kalın fıstık ezmesi topaklarını da yüksek riskli besinler arasında sayıyor.

Bebeğimde egzama var, ne yapmalıyım? NHS, tanı konmuş besin alerjisi, egzama ya da ailede alerji, egzama, astım veya saman nezlesi öyküsü olan bebeklerde önce hekime danışılmasını öneriyor. ESPGHAN da yüksek riskli bebeklerde yer fıstığının 4-11 ay arasında ve uzman değerlendirmesi sonrasında tanıtılmasını belirtiyor.

Gluteni ne zaman vermeliyim? ESPGHAN glutenin 4-12 ay arasında tanıtılabileceğini, ilk haftalarda yüksek miktarda gluten alımından kaçınılması gerektiğini belirtiyor. NHS de glutenli gıdaları alerjen listesinde sayıyor ve teker teker tanıtımı öneriyor.

Bir alerjeni kaç gün üst üste vermeliyim? Kaynaklarda kesin bir gün sayısı yok. NHS'nin vurguladığı ilke, besinlerin teker teker verilmesi ve olası bir tepkinin fark edilebilmesi. Uygulamada aynı besini birkaç gün sürdürüp sonra yenisine geçmek, hem tepkiyi izlemenizi hem de besinin tanınmasını kolaylaştırır.

Kaynaklar

• Immune Tolerance Network — LEAP çalışması (Du Toit ve ark., New England Journal of Medicine, 2015; DOI 10.1056/NEJMoa1414850)
• NHS — Food allergies in babies and young children
• NHS — Your baby's first solid foods
• NHS — Foods to avoid giving babies and young children
• CDC — When, What, and How to Introduce Solid Foods
• ESPGHAN (2017) — Complementary Feeding: A Position Paper by the ESPGHAN Committee on Nutrition
• AAP / HealthyChildren.org — Choking Prevention for Babies & Children

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili kararlar için hekiminize danışın.